УСНЫ ТУХАЙ /шинэчилсэн найруулга/

2.1.1. усны нөөцийг унд, ахуйн болон үйлдвэрлэлийн зориулалтаар ашиглах шаардлагыг тодорхойлох, хяналт тавих харилцаа;

2.1.2. олон улсын хэлэлцээрийн дагуух хилийн ус, усны нөөцтэй холбоотой олон улсын харилцаа;

2.1.3. рашааны нөөц болон орд газрыг олборлох, ашиглах зөвшөөрөл олгох, тусгай хамгаалалт, ашиглалтын дэглэм тогтоох харилцаа;

2.1.4. мөстөл, мөсөн гол, цэвдэг, ус, намгархаг газрыг хамгаалах, хяналт, судалгаа, шинжилгээ хийх харилцаа;

2.1.5. хот, суурины ус хангамж, ариутгах татуургын ашиглалтын асуудлыг нөөцөд суурилсан нэгдсэн менежментээр зохицуулах харилцаа;

2.1.6. усан сан, хөв, цөөрөм, усны барилга байгууламж барих, ашиглах, хамгаалах харилцаа;

2.1.7. Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт усан зам, усан тээвэр, усан орчныг ашиглуулах эрх олгох харилцаа;

2.1.8. усны нөөц, усны сав газрыг хамгаалах, зохистой ашиглах, нөхөн сэргээхтэй холбоотой бусад харилцаа.

4.1.1. усны нөөц, усны экосистемийн тэнцвэрт байдал, үнэ цэнийг хадгалах;

4.1.2. баталгаат унд, ахуйн ус, ариун цэврийн байгууламжаар хангагдах эрхийг баталгаажуулах;

4.1.3. тэгш хүртээмжтэй байх;

4.1.4. усны эхийг хамгаалах бүс нутгийн болон олон улсын усны хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх;

4.1.5. усны нөөцийн эдийн засгийн үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх, үр ашигтай, хэмнэлттэй, дахин ашиглах;

4.1.6. ашиглагч нь хамгаалах, бохирдуулагч нь төлөх, хариуцлага хүлээх;

4.1.7. усны нөөцийн менежмент нэгдмэл байх;

4.1.8. олон нийтийн оролцоо, ил тод байдлыг хангах.

5.1.1. ."усны нөөц" гэж Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дэх усны сан бүхий газарт байгаа гадаргын ус болон газрын доорх усыг;

5.1.2. “гадаргын ус” гэж газрын гадарга дээр ил орших мөстөл, мөсөн гол, нуур, намаг, гол, мөрөн, горхи, рашаан, булаг шанд, тойром зэрэг байгалийн ус, усан сан, цөөрөм, хөв гэх ус нөөцлүүрт хуримтлуулсан усыг;

5.1.3. газрын доорх ус” гэж газрын гадаргаас доош орших хөрсний ус, нүх сүв, ан цавын ус, артезийн ус болон хагас тусгаарлагдмал уст давхарга зэрэг геологийн бүтцэд тогтсон усыг;

5.1.4. “хилийн ус” гэж Монгол Улсын хилийг дамжин урсах болон хилийн шугамын дагуу оршдог гол, мөрөн, нуур, газрын доорх усыг;

5.1.5. “мөстөл, мөсөн гол” гэж удаан хугацаанд уулсын орой, хажуу, хунх, хөндийд хуримтлагдан тэдгээрээс доош хажуу, хөндий даган аажим шилжих, гулсах, хайлах хур цас, мөсийг;

5.1.6. “цэвдэг” гэж хоёр жил буюу түүнээс дээш хугацаанд 0’, түүнээс доош хэмд оршиж байгаа хөрс чулуулгийг;

5.1.7. усан сан” гэж усны нөөцийг хуримтлуулах, зохицуулах зорилгоор байгуулсан барилга байгууламж, тогтонги ус, хөв,цөөрөм хур тунадасны ус нөөцлүүрийг;

5.1.8. “усан орчин” гэж усны амьтан, ургамлын амьдрах орчин, усны сан бүхий газар болон тэдгээртэй харилцан хамааралтай усны экосистем, тэдгээрийн амьд организмын орчныг;

5.1.9. "ашиглах боломжит нөөц" гэж усны сав газрын экосистемийн тэнцвэрт байдлыг алдагдуулахгүйгээр тодорхой хугацаанд усны эх үүсвэрийн тогтоосон нөөцөөс ашиглаж болох усны хэмжээг;

5.1.10. "усны сав газар" гэж гадаргын болон газрын доорх усны урсац бүрдэх ус хурах талбай ба түүний ул хөрс, гео-орчин, тэжээгдэлийн муж, тархалтын талбайг хамарсан орон зайг;

5.1.11. "усны сан бүхий газар" гэж мөстөл, мөсөн гол, нуур, тойром, гол, мөрөн, горхи, булаг, шанд, рашаан, намаг, усан сан, цөөрмийн эзэлж байгаа талбай, тэдгээрийн хамгаалалтын бүсийн газрыг;

5.1.12. "гол, мөрний урсац бүрдэлдэх эх" гэж гадаргын урсцын үндсэн хэсэг бүрэлдэн бий болдог өндөр уулсын бүс, сав газрын эхийг;

5.1.13. "усны эх үүсвэр" гэж ус хангамжийн зорилгоор ашиглаж байгаа гадаргын болон газрын доорх ус;

5.1.14. "рашаан" гэж физик, химийн өвөрмөц шинж чанар бүхий ба эмчилгээний ач холбогдлыг итгэмжлэгдсэн лабораторийн шинжилгээгээр тогтоосон байгалийн ус, шаврыг;

5.1.15. "рашааны орд" гэж газрын гадарга, түүний хэвлийд бүрэлдэн тогтсон рашаан агуулж байгаа газрыг;

5.1.16. "онцгой хамгаалалтын бүс" гэж усны сан бүхий газар, усны эх үүсвэр, рашааны ордыг хомсдох, бохирдохоос хамгаалах зорилгоор тогтоосон дотоод зурвас газрыг;

5.1.17. "энгийн хамгаалалтын бүс" гэж усны сан бүхий газар, усны эх үүсвэр, рашааны ордыг хамгаалах зорилгоор онцгой хамгаалалтын бүсийн гадна тогтоосон зурвас газрыг;

5.1.18. "эрүүл ахуйн бүс" гэж ус хангамжийн эх үүсвэр болон рашааны ордыг хамгаалах зорилгоор тогтоосон зурвас газрыг;

5.1.19. "усны барилга байгууламж" гэж усны түрэлт, урсцыг тохируулах, ус хуримтлуулах, хадгалах, дамжуулах, хуваарилах, түгээх, ариутгах, цэвэрлэх, түүний чанарыг сайжруулах, газрын доорх ус олборлох, усны үер, гамшгаас хамгаалах, усны эрчим хүчийг ашиглах энгийн болон инженерийн хийц бүхий барилга байгууламжийг;

5.1.20. "услалтын систем" гэж бэлчээр, хадлан, тариаланг услах зорилгоор гадаргын болон газрын доорх ус хуримтлуулах, дамжуулах, хуваарилах, түгээх, илүүдэл усыг зайлуулах зориулалт бүхий усны барилга байгууламж, тоног төхөөрөмжийг багтаасан цогцолборыг;

5.1.21. "ус хангамжийн эх үүсвэр" гэж худаг, татах, цуглуулах, цэвэршүүлэх байгууламж, түгээх зориулалт бүхий усны барилга байгууламжийг;

5.1.22. "усны нөөцийн менежментийн төлөвлөгөө" гэж сав газрын усны нөөцийг хамгаалах, зохистой ашиглах, нөхөн сэргээхтэй холбогдсон үйл ажиллагааг нэгдмэл байдлаар зохицуулах баримт бичгийг;

5.1.23. ."усны экологи-эдийн засгийн үнэлгээ" гэж усны нөөцийн байгалийн үнэ цэн, өгөөж, хэмжээ, чанар, хэрэглээний ач холбогдлыг мөнгөн хэлбэрээр илэрхийлснийг;

5.1.24. "усны нөөцийн хомсдол" гэж усны нөөц багасах, усны чанар, байгалийн үнэ цэн доройтохыг;

5.1.25. "усны бохирдол" гэж хүний шууд ба шууд бус үйл ажиллагааны улмаас байгалийн усны найрлага өөрчлөгдөж, чанар нь доройтохыг;

5.1.26. "усны чанар" гэж усны чанарын стандартад нийцэх эсэхийг илэрхийлэх физик, хими, биологийн цогц шинж чанарыг;

5.1.27. усны чанарын стандарт" гэж усны хими, физик, биологийн шинж чанарын үзүүлэлтүүд нь хүний эрүүл мэнд, усан орчинд сөрөг нөлөө үзүүлэхгүй байх хэм хэмжээг эрх бүхий байгууллагаар баталгаажуулсныг;

5.1.28. "бохирдуулах бодис" гэж хаягдал усанд агуулагдаж, хүрээлэн байгаа орчныг бохирдуулж байгаа бодис, тэдгээрийн хольцыг;

5.1.29. "аюултай бохирдуулах бодис" гэж байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагаас баталсан жагсаалтад орсон бодисыг;

5.1.30. "хаягдал ус" гэж ахуйн хэрэглээ болон үйлдвэрлэл, үйлчилгээнээс гарч байгаа бохир ус, шингэн хаягдлыг;

5.1.31. "хаягдал усны стандарт" гэж усны бохирдлын эх үүсвэрээс гарч байгаа хаягдал усанд байж болох бохирдуулах бодисын зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээг эрх бүхий байгууллагаар баталгаажуулсныг;

5.1.32. ариутгах татуургын сүлжээнд нийлүүлэх хаягдал усны стандарт" гэж ариутгах татуургын сүлжээнд нийлүүлж болохыг тогтоосон үйлдвэрлэл, үйлчилгээнээс гарах хаягдал усан дахь бохирдуулах бодисын зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээг;

5.1.33. "ус ашиглагч" гэж ашиг олох зорилгоор үйлдвэрлэл, үйлчилгээндээ усны нөөц, усан орчин, рашааныг ашигладаг иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагыг;

5.1.34. "ус хэрэглэгч" гэж ашиг олох зорилгогүйгээр унд, ахуйн болон гэр бүл, өрхийн хэрэгцээний мал аж ахуй, газар тариаланд усны нөөц, усан орчныг ашигладаг этгээдийг;

5.1.35. "ус бохирдуулагч" гэж ахуйн хэрэглээ болон үйлдвэрлэл, үйлчилгээ эрхэлж, хаягдал ус гаргаж байгаа иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагыг;

5.1.36. "усны тоо, бүртгэл" гэж усны сан бүхий газар, ус хангамжийн эх үүсвэрийн тоо, хэмжээ, чанар, ашигласан болон хаягдал усны хэмжээ, ус бохирдуулагч эх үүсвэрийн тооллого явуулж бүртгэх үйл ажиллагааг;

5.1.37. "ус ашигласны төлбөр" гэж ус, рашааны нөөцийг ахуйн болон үйлдвэрлэл, үйлчилгээний зориулалтаар ашигласны төлөө төлөх төлбөрийг;

5.1.38. "ус бохирдуулсны төлбөр" гэж хаягдал усны стандартад нийцсэн агууламж бүхий ус зайлуулсан, хаясан тохиолдолд төлөх төлбөрийг;

5.1.39. "ус бохирдуулсны нөхөн төлбөр" гэж хаягдал усны стандартаас хэтэрсэн агууламж бүхий ус зайлуулсан, хаясан тохиолдолд төлөх нэмэгдэл төлбөрийг;

5.1.40. ."гол, мөрний татам" гэж голын голдирлын эргээс эхний дэнж хүртэлх газар, нугын зурвас бүсийг;

5.1.41. "уст цэг" гэж энэ хуулийн 5.1.7, 5.1.11, 5.1.12, 5.1.13, 5.1.14, 5.1.15, 5.1.19, 5.1.20, 5.1.21 дахь заалтад заасан ус, усны эх үүсвэрийг;

5.1.42. "ус дахин ашиглах" гэж хаягдал усыг дахин ашиглах цэвэрлэсэн усны стандартын шаардлагад нийцүүлэн цэвэрлэж, зориулалтын дагуу ашиглахыг;

5.1.43. “намаг” гэж байнгын буюу түр хугацаанд ус, чийгийн нөлөөнд оршиж, усны ургамал, замаг давамгайлан ургадаг, хүлэржсэн хөрстэй, намгархаг газрыг;

5.1.44. "хөв" гэж хур борооны ус болон хайлсан цасны шар ус урсдаг сайр, гуу жалга, түр зуурын урсацтай сайр-горхины голдирлыг хааж барьсан бага хэмжээний боомт, ус хуримтлуулах, шингээх, газар доорх усыг арвижуулах сан, ус гаргуур, илүүдэл ус хаяур зэргээс бүрдэх инженерийн хийцтэй усны барилга байгууламж бүхий жижиг усан сан, цөөрөм;

5.1.45. “цөөрөм” гэж байнгын болон түр урсгал ус ба хур бороо, цасны усны түрэлт болон урсцыг тохируулах, усыг хуримтлуулах, шингээх, газар доорх усыг арвижуулах зорилгоор энгийн ба инженерийн аргаар ухлаганд байгуулсан эсвэл байгалийн тогтцоор өөрөө үүсэж бий болсон 1 га хүртэл хэмжээний тогтоол усыг;

5.1.46. “эрэг” гэж усны хөвөөний, байгалийн хашиц газрыг;

5.1.47. “ус хагалбарын шугам” сав газрын ус хурах талбайг хүрээлж буй уул, нуруудын орой, хярыг дагасан хилийн шугам

5.1.48. “газрын доорх усыг зориудаар арвижуулах” гэж хөв цөөрөм байгуулан цэнгэг усыг газрын доорх уст үе рүү шүүрүүлэн, чөлөөт гадаргатай уст үеийг зохиомлоор тэжээх үйл ажиллагааг;

5.1.49. .“томоохон гол” гэж 20 шоо метр ба түүнээс дээш шоо метрийн урсацтай гол, мөрнийг;

5.1.50. “экологийн урсац” гэж усны нөөцийн экосистемийн тэнцвэрт байдлыг хадгалахад шаардлагатай гол, мөрний хамгийн бага урсцын хэмжээ;

5.1.51. “усны кадастр “гэж ус, усны нөөцийн байршил, хэмжээ, чанар, ашиглалтын байдлын нэгдсэн бүртгэлийг.

7.1.1.үндэсний аюулгүй байдал, экологийн тэнцвэрт байдлыг хадгалах ач холбогдол бүхий томоохон гол мөрөн, нуурын сав газар, газрын доорх томоохон усны орд, нөөц; 7.1.2.хот, суурины хүн амын төвлөрсөн ус хангамжийн гол эх үүсвэр; 7.1.3.хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэл, эрчим хүч, уул уурхайн тогтвортой үйл ажиллагааг хангах усны эх үүсвэр; 7.1.4.экологийн хувьд эмзэг бүс нутгийн усны нөөц; 7.1.5.хил дамнасан гол мөрөн, усны сав газар;

8.4.1.усны нөөцийн одоогийн байдлын үнэлгээ; 8.4.2.уур амьсгалын өөрчлөлтийн усны нөөцөд үзүүлэх нөлөө, урьдчилан сэргийлэх, дасан зохицох арга хэмжээ; 8.4.3.усны хайгуул, судалгаа, ашиглах боломжит нөөцийн хэмжээ; 8.4.4.экологийн урсцын шаардлага; 8.4.5.усны эрсдэлийн үнэлгээ; 8.4.6.усны нөөцийг хамгаалах, нөхөн сэргээх арга хэмжээ; 8.4.7.ус ашиглалтын зохицуулалт; 8.4.8.бусад.

13.1.1.усны нөөцийг хамгаалах, зохистой ашиглах, нөхөн сэргээхтэй холбоотой улсын хэмжээний бодлого, чиглэлийг батлах; 13.1.2.усны нөөц ашигласны болон бохирдуулсан, хомсдуулсны төлбөрийн дээд, доод хязгаарыг хуулиар тогтоох; 13.1.3.стратегийн ач холбогдол бүхий усны нөөц бүхий объектын жагсаалтыг батлах; 13.1.4.томоохон гол мөрний урсцад тохируулга хийх, шилжүүлэх асуудлыг шийдвэрлэх; 13.1.5.хуульд заасан бусад бүрэн эрх.

14.1.1.усны талаарх төрийн бодлого, хууль тогтоомжийн биелэлтийг хангах; 14.1.2.усны хомсдол, үерийн аюулаас хамгаалах, газрын доорх усыг зориудаар арвижуулах үйл ажиллагааг дэмжих, хөнгөлөлт урамшуулал үзүүлэх; 14.1.3.хилийн усны асуудлаар хөрш орнуудтай хэлэлцээр байгуулах; 14.1.4.ус ашигласны болон ус бохирдуулсан, хомсдуулсны төлбөрийн хэмжээг Улсын Их Хурлаас баталсан дээд, доод хязгаарт багтаан тогтоох; 14.1.5.усны нөөцийн нэгдсэн менежментийн төлөвлөгөө батлах; 14.1.6.усны нөөцийн экологи-эдийн засгийн үнэлгээ батлах; 14.1.7.томоохон голоос бусад голын урсцад тохируулга хийж, усны хуримтлал бий болгох, шилжүүлэн ашиглах асуудлыг шийдвэрлэх; 14.1.8.хуульд заасан бусад бүрэн эрх.

15.1.1.улсын усны нөөцийн нэгдсэн менежментийн төлөвлөгөөг батлуулах, түүнийг хэрэгжүүлэх бодлого, салбар дундын болон бүс нутгийн зохицуулалтаар хангах; 15.1.2.усны нөөцийн нэгдсэн бодлогыг хэрэгжүүлэх; 15.1.3.усны нөөцийг хамгаалах, ашиглах, нөхөн сэргээхтэй холбоотой бодлого боловсруулах, холбогдох шийдвэр гаргах; 15.1.4.Монгол Улсын гол, мөрөн, түүний сав газрын хэмжээ байгалийн нөхцөл, урсац бүрэлдэх зүй тогтол, нөөцийн хуваарилалт байгалийн болон засаг захиргааны хил хязгаарыг үндэслэн сав газрыг байгуулж, ангилал, хилийн заагийг тогтоон, сав газрын захиргааны бүтэц, зохион байгуулалтыг батлах;

15.1.5.сав газрын захиргааны даргыг томилох, чөлөөлөх; 15.1.6.хилийн усны талаарх олон улсын гэрээ, хэлэлцээрийг хэрэгжүүлэх; 15.1.7.голын голдирлыг өөрчлөх асуудлаар шийдвэр гаргах; 15.1.8.улсын усны мэдээллийн сангийн бүрдүүлэлтэд хяналт тавих; 15.1.9.эрүүл мэндийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагатай хамтран рашааныг зохистой ашиглах, хамгаалах журам батлах; 15.1.10.ус бохирдуулах аюултай бодисын жагсаалтыг батлах; 15.1.11.гадаадын иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллага нь энэ хуулийн 27 дугаар зүйлийн 27.2-т зааснаас бусад усны сан бүхий газарт ус, усан орчинтой холбоотой судалгаа шинжилгээ явуулах эсэх талаар шийдвэр гаргах; 15.1.12.усны чанарын болон хаягдал усны стандартыг боловсруулах;

15.1.13.усны нөөцийн экологи-эдийн засгийн үнэлгээний аргачлалыг батлах; 15.1.14.онцгой болон энгийн хамгаалалтын бүсийн хилийн зааг тогтоох; 15.1.15.рашааны эмчилгээний чанарыг тогтоосон стандартыг эрүүл мэндийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагатай хамтран боловсруулж батлуулах; 15.1.16.энэ хуульд заасан дүрэм, журам, заавар, аргачлалыг батлах; 15.1.17.хуульд заасан бусад бүрэн эрх.

16.5.1.усны нөөцийн эрэл хайгуул, судалгааны ажлын тайланг хэлэлцэж, усны нийт нөөц, түүнээс ашиглах боломжит нөөцийн хэмжээг батлах; 16.5.2.нөөц ашиглахтай холбоотой техник эдийн засгийн үндэслэл, төсөл, хөтөлбөр, судалгааны ажлыг хэлэлцэн мэргэжлийн дүгнэлт гаргах, зөвлөмж өгөх; 16.5.3.усны нөөцийн эрэл хайгуул, судалгааны ажлын тайлан, түүнээс ашиглах боломжит нөөцийн хэмжээ, судалгааны тайланг хэлэлцэж санал өгөх; 16.5.4.гол, мөрний урсцын тохиргоо хийх, алсын зайд ус шилжүүлэх, үерийн хамгаалалтын систем, усан сан бүхий газарт хэрэгжүүлэх томоохон төсөл, хөтөлбөр, судалгааны материалыг хянан хэлэлцэж, усны чанар, аюулгүй байдлыг хангах асуудлаар мэргэжлийн дүгнэлт гаргах; 16.5.5.усны нөөцийн экологи-эдийн засгийн үнэлгээнд санал өгөх; 16.5.6.хуульд заасан бусад бүрэн эрх.

17.2.1.усны хайгуул, судалгаа хийх зөвшөөрөлтэй холбоотой эрхийг Мэргэжлийн нэгдсэн холбооны эрх зүйн байдлын тухай хуулийн 13.1.3-т заасны дагуу усны мэргэжлийн холбоонд шилжүүлэх; 17.2.2.усны нөөцийн хайгуул судалгааны ажлын даалгаврыг баталж, зохион байгуулах; 17.2.3.ус ашиглагч, хэрэглэгч, хангагч байгууллага, сав газрын захиргаа, аймаг, нийслэлийн байгаль орчны алба, хөдөө аж ахуйн мэргэжилтэн болон сум, дүүргийн байгаль орчны хяналтын улсын байцаагч, байгаль хамгаалагчийг усны талаарх мэргэжил, арга зүйн удирдлагаар хангах;

17.2.4.сав газрын менежментийн төлөвлөгөөг батлах; 17.2.5.улсын усны мэдээллийн нэгдсэн сан, кадастр, тоо бүртгэл, статистикийн мэдээллийг нэгтгэн боловсруулах, усны төлөв байдлын тайлан гаргах, түүнтэй холбоотой мэдээллээр иргэн, хуулийн этгээдийг хангах; 17.2.6.усны нөөц, ус ашиглалтын тайланг улсын хэмжээнд нэгтгэн гаргах; 17.2.7.усны нөөцийн нэгдсэн менежментийн төлөвлөгөөний төсөл боловсруулах, уг төлөвлөгөөний хэрэгжилтийг зохион байгуулах; 17.2.8.усны нөөцийн хайгуул, зураг төсөл, судалгааны төлөвлөгөө боловсруулах, хэрэгжүүлэх, хайгуул, судалгааны ажлын явцад хяналт тавих; 17.2.9.усны мэргэжлийн байгууллагуудын үйл ажиллагаанд мэргэжлийн хяналт тавих;

17.2.10.усны ашиглах боломжит нөөцийн хэмжээг сав газрын хэмжээнд ашиглалтын зориулалт бүрээр тогтоон боловсруулж мөрдүүлэх, хяналт тавих; 17.2.11.усны нөөц, усны экосистемийн экологи-эдийн засгийн үнэлгээ, усны үнэ, тариф тогтоох чиглэлээр судалгаа хийж, төсөл боловсруулах ажлыг зохион байгуулах, 17.2.12.усны нөөцөд учруулсан хохирлыг тооцох; 17.2.13.ус хэмнэх, хаягдал усыг цэвэрлэх, дахин ашиглах техникийн нөхцөл, стандартыг дэвшилтэт технологи, шинжлэх ухааны ололтод тулгуурлан боловсруулж, хэрэгжилтэд хяналт тавих;

17.2.14.энэ хуулийн 40.1-т заасны дагуу гаргасан ус ашиглах дүгнэлт, 40.4-д заасан ус ашиглах зөвшөөрөл, 18.1.15-д заасан гэрээнд хяналт тавих; 17.2.15.голын голдирлыг өөрчлөх, урсцад тохируулга хийх, шилжүүлэн ашиглах, усны барилга байгууламж барих, усны сан бүхий газрын ашиглалтын төсөлд дүгнэлт гаргах; 17.2.16.стратегийн томоохон орд газарт цооног өрөмдөх, ус ашиглах судалгаа хийхэд дүгнэлт гаргах; 17.2.17.хуурайшилт, ган, цөлжилтийн үед усны нөөц хомсдох, бохирдсон тохиолдолд тухайн сав газарт ус ашиглагчийн ашиглах усыг хуваарилах, хязгаарлах, ус, түүний орчныг нөхөн сэргээх зорилгоор ус ашиглахыг тодорхой хугацаагаар түр хориглох; 17.2.18.бэлчээрийн усжуулалт, услалтын систем барих ажлын хайгуул, судалгаа, зураг төсөлд дүгнэлт гаргах; 17.2.19.бэлчээрийг усжуулах зориулалтаар инженерийн хийцтэй худаг байгуулах, уст цэг тогтоох хайгуулын ажлыг улсын төсвийн хөрөнгөөр гүйцэтгэх төлөвлөгөөг боловсруулах; 17.2.20.хуульд заасан бусад бүрэн эрх.

18.1.1.сав газрын менежментийн төлөвлөгөөний төсөл боловсруулах; 18.1.2.сав газрын менежментийн төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэх орон нутгийн болон салбар дундын зохицуулалтыг хангах, хяналт тавих; 18.1.3.бүх шатны Засаг дарга, иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлыг мэргэжлийн зөвлөмжөөр хангах; 18.1.4.усны тоо бүртгэлийг жил тутамд сав газрын хэмжээнд нутгийн захиргааны байгууллагатай хамтран зохион байгуулж, усны байгууллагад тайлагнах;

18.1.5.сав газрын усны мэдээллийн дэд санг эрхэлж, олон нийтийг мэдээллээр хангах; 18.1.6. ус ашиглах зорилгоор цооног өрөмдөх, худаг гаргах, суваг хоолой татах тухай иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын хүсэлтийг хүлээн авч, усны нөөцийн менежментийн төлөвлөгөөг үндэслэн энэ хуулийн 40.1-д заасны дагуу ус ашиглуулах дүгнэлтийг усны асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагад хүргүүлэх, улсын нөөцөд бүртгэгдсэн рашааныг эмчилгээ-сувилгаа, үйлдвэрлэл, үйлчилгээний зориулалтаар ашиглах талаар дүгнэлт гаргах, мэдээллийн санд оруулж бүртгэх; 18.1.7. энэ хуулийн 40.4-д зааснаар, ус ашиглах дүгнэлтэд үндэслэн ус ашиглах гэрээ байгуулах зөвшөөрөл олгох;

18.1.8.ус ашигласны болон бохирдуулсны төлбөрийг зохих хууль тогтоомжийн дагуу ногдуулах үндэслэлийг тодорхойлох; 18.1.9.сав газрын хэмжээнд ус хангамжийн эх үүсвэрийн болон хаягдал ус зайлуулах цэг тогтоох санал гаргах; 18.1.10.ус ашиглах, хаягдал ус зайлуулах шаардлагыг зөрчсөн иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын ус ашиглах, хаягдал ус зайлуулах эрхийг цуцлах дүгнэлт гаргах, байгальд учруулсан хохирлыг тэдгээрээс нөхөн төлүүлэхээр шүүхэд нэхэмжлэл гаргах; 18.1.11.сав газрын хэмжээнд ашиглах боломжит усны нөөц, ус ашиглалтын байдалд байнгын хяналт тавьж ажиллах; 18.1.12.сав газрын зөвлөл байгуулах тухай саналыг харьяалагдах орон нутгийн захиргаатай зөвшилцөн боловсруулж, байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагад оруулах; 18.1.13.гол, мөрөн, нуур, усны эх үүсвэр болон газрын доорх цэнгэг усны орд газрыг улсын болон орон нутгийн тусгай хамгаалалтад авах үндэслэлийг боловсруулах; 18.1.14.хаягдал усыг зохих журмын дагуу байгальд шууд нийлүүлж байгаа хуулийн этгээдтэй ус бохирдуулсны төлбөрийн гэрээ байгуулж, биелэлтэд хяналт тавьж ажиллах; 18.1.15.сав газарт ус ашиглах, бохир ус зайлуулах зөвшөөрлийн биелэлтийг хянах; 19.1.16.сав газрын усны нөөцийг хамгаалах, нөхөн сэргээх арга хэмжээг хэрэгжүүлэх; 18.1.17.сав газрын усны чанар, хэмжээнд хяналт-шинжилгээ хийх; 18.1.18.сав газрын усны нөөцийн тухай мэдээлэл, тайланг усны байгууллагад хүргүүлэх; 18.1.19.хуульд заасан бусад бүрэн эрх.

19.4.1.сав газрын усны менежментийн төлөвлөгөөг боловсруулах, хэрэгжүүлэх үйл ажиллагаанд дүгнэлт, зөвлөмж өгөх, хяналт тавих; 19.4.2.ус хамгаалах, усны нөөцийг хуримтлуулах, зохистой ашиглуулах, шийдвэр гаргахад иргэдийн саналыг тусгуулах, соён гэгээрүүлэх; 19.4.3.ус ашиглагч нь байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээгээр хүлээсэн сөрөг нөлөөллийг бууруулах, учирсан хохирлыг арилгах, нөхөн сэргээх үүргээ бүрэн гүйцэд биелүүлж байгаа эсэхэд хяналт тавьж, мэдээллийг ил тод байх боломжийг бүрдүүлэх; 19.4.4.усны сан бүхий газар, усны эх үүсвэрийн онцгой болон энгийн хамгаалалт, эрүүл ахуйн бүсийн дэглэмийн мөрдөлтөд хяналт тавих; 19.4.5.урсац бүрэлдэх эх, усны эх үүсвэрийн орчмыг хамгаалах, ойжуулах, тохижуулах, нөхөн сэргээх арга хэмжээг нутгийн иргэдийн дэмжлэг, санаачилга, мэргэжлийн байгууллагын хүчийг нэгтгэн зохион байгуулах; 19.4.6.усны барилга байгууламжийн зураг төсөл усны нөөцөд сөрөг нөлөөтэй нь мэргэжлийн байгууллагын дүгнэлтээр батлагдвал барьж байгуулах ажлыг түдгэлзүүлэх саналыг эрх бүхий байгууллагад гаргах; 19.4.7.ус ашиглахтай холбогдсон сав газрын захиргааны дүгнэлтийг хүчингүй болгох саналыг усны асуудал хариуцсан төрийн захиргааны төв байгууллагад гаргах.

20.1.1.нутаг дэвсгэрийнхээ хэмжээнд усыг хамгаалах, зохистой ашиглах, хуримтлуулах, нөхөн сэргээх, үерийн аюул, болзошгүй хөнөөлөөс урьдчилан сэргийлэх, уршгийг арилгах арга хэмжээг хэрэгжүүлэхэд шаардагдах төсөв, хөрөнгийн хэмжээг тодорхойлж, иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлаар батлуулж, хэрэгжүүлэх; 20.1.2.ус, усан орчныг хамгаалах, зохистой ашиглах, нөхөн сэргээх, усны барилга байгууламжийг барихтай холбогдсон үйл ажиллагааг зохион байгуулах; 20.1.3.усны сан бүхий газар, усны эх үүсвэрийн онцгой болон энгийн хамгаалалтын, эрүүл ахуйн бүсийн зааг, тэжээгдэлийн мужийг тэмдэгжүүлж, хамгаалах, тохижуулах, бүсийн дэглэмийн хэрэгжилтийг хангах; 20.1.4.хуульд заасан бусад бүрэн эрх.

21.1.1.Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад ус, рашаан ашиглуулах зөвшөөрлийг үндэслэн гэрээ байгуулж, биелэлтэд хяналт тавих; 21.1.2.усыг үйлдвэрлэлийн зориулалтаар зөвшөөрөлгүй ашиглах, дур мэдэн цооног гаргасан үйл ажиллагааг таслан зогсоох; 21.1.3.усны нөөц хомсдох, гол, горхи, нуур, булаг, шанд, рашаан, худгийн ус ширгэх, бохирдох тохиолдолд тухайн эх үүсвэрээс ус ашиглахыг зогсоох, тэдгээрийг нөхөн сэргээх, ойжуулах, ургамалжуулах талаар шийдвэр гаргах, байгальд учруулсан хохирлыг нөхөн төлүүлэхээр нэхэмжлэх; 21.1.4.сав газрын захиргааны саналыг үндэслэн нутаг дэвсгэртээ хаягдал ус зайлуулах цэг тогтоож, хэрэгжилтэд хяналт тавих; 21.1.5.усны сан бүхий газар, усны эх үүсвэрийн онцгой болон энгийн хамгаалалтын, эрүүл ахуйн бүсийн зааг, тэжээгдэлийн мужийг тэмдэгжүүлж, бүсийн дэглэмийг мөрдүүлэх; 21.1.6.хуульд заасан бусад бүрэн эрх.

22.1.1.усны тухай хууль тогтоомж, бодлого, хөтөлбөр, гаргасан шийдвэрийнхээ хэрэгжилтэд хяналт тавих, энэ талаарх Засаг даргын тайланг хэлэлцэж, дүгнэлт өгөх; 22.1.2.усны нөөцийг хамгаалах, зохистой ашиглах, усан орчныг нөхөн сэргээх, усны хөнөөлөөс урьдчилан сэргийлэх талаар сав газрын захиргаа, Засаг даргаас оруулсан төсөв, төлөвлөгөө, хөтөлбөрийг хэлэлцэж, Байгалийн нөөц ашигласны төлбөрийн тухай хуулийн 18.1.5-д заасан хувь хэмжээгээр орон нутгийн төсөвт тусган батлах; 22.1.3.Засаг даргын саналыг үндэслэн усны эх үүсвэрийг орон нутгийн хамгаалалтад авах шийдвэр гаргах, хамгаалалтын бүсийн заагийг тогтоох, хамгаалах; 22.1.4.усны сан бүхий газар, усны эх үүсвэрийн онцгой болон энгийн хамгаалалтын, эрүүл ахуйн бүс, ус хангамжийн эх үүсвэрийн тэжээгдэлийн мужийн заагийг байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагын дүгнэлтийг үндэслэн тогтоох; 22.1.5.хуульд заасан бусад бүрэн эрх.

23.1.1.нутаг дэвсгэртээ усны тухай хууль тогтоомжийг хэрхэн хэрэгжүүлж байгаа тухай баг, хорооны Засаг даргын мэдээллийг сонсох; 23.1.2.багийн нутаг дэвсгэрт байгаа худаг, усан сан, услалтын системийн ашиглалт, эзэмшлийг зохицуулах, бэлчээр, хадлан, тариаланг усжуулах зорилгоор худаг гаргах, хөв, усан сан, услалтын систем байгуулах талаар Засаг даргын саналыг хэлэлцэж, сум, дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хуралд мэдүүлнэ; 23.1.3.сум, дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн хурал энэ хуулийн 23.1.2-т заасан асуудлаар шийдвэр гаргаагүй тохиолдолд шаардлагатай гэж үзвэл сав газрын захиргаанд хүргүүлнэ; 23.1.4.хуульд заасан бусад бүрэн эрх.

24.1.1.усны нөөцийг хомсдох, бохирдохоос хамгаалах, зохистой ашиглах, усны орчныг нөхөн сэргээх тухай хууль тогтоомж, эрх бүхий байгууллагын шийдвэрийн биелэлтийг нутаг дэвсгэртээ зохион байгуулж хангах; 24.1.2.гол, горхи, булаг, шанд, рашааны эхийг хамгаалах, тохижуулах, мод тарих, ургамалжуулах, ундаргыг нэмэгдүүлэх, бохирдлоос сэргийлэх арга хэмжээнд иргэдийг татан оролцуулах, малчин өрх, хот айл, хоршоо, нөхөрлөл, малчин өрхийн анхдагч холбоотой хамтран ажиллах; 24.1.3.нутаг дэвсгэртээ байгаа уст цэгийн ашиглалт, хамгаалалт, эзэмшилтэд хяналт тавих; 24.1.4.усны онцгой болон энгийн хамгаалалтын, эрүүл ахуйн бүсийн дэглэмийг сахиулах; 24.1.5.хуульд заасан бусад эрх.

25.1.1.усны тухай хууль тогтоомжийн биелэлтийн явцад хяналт тавьж, үр дүнг аймаг, нийслэлийн Засаг дарга, байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагад тайлагнах; 25.1.2.аймаг, нийслэлийн усны мэдээллийн санг бүрдүүлж, усны асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага, сав газрын захиргааг мэдээллээр хангах; 25.1.3.энэ хуулийн 40.4-т заасан сав газрын захиргааны зөвшөөрлийг үндэслэн ус ашиглагчтай гэрээ байгуулах, 40.1-т заасан сав газрын захиргааны дүгнэлтэд үндэслэн ус ашиглах зөвшөөрөл олгох, усны мэдээллийн санд бүртгэх; 25.1.4.усны нөөцийг хамгаалах, зохистой ашиглах, усан орчныг нөхөн сэргээх, ус хангамж, ариутгах татуургын болон хаягдал ус зайлуулах үйл ажиллагаанд хяналт тавих; 25.1.5.ус, рашааны тоо бүртгэлийн дүнг нэгтгэж, усны асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага, сав газрын захиргаанд хүргүүлэх; 25.1.6.хуульд заасан бусад бүрэн эрх.

26.1.1.хариуцсан нутаг дэвсгэртээ усны тухай хууль тогтоомжийн хэрэгжилтэд хяналт тавьж, гарсан зөрчлийг арилгах арга хэмжээ авах; 26.1.2.ус ашигласны болон бохирдуулсны төлбөрийг хууль тогтоомжийн дагуу ногдуулж, төлөлтөд хяналт тавих; 26.1.3.орон нутагтаа ус, рашааныг хамгаалах, зохистой ашиглах, нөхөн сэргээх арга хэмжээг сав газрын захиргаатай хамтран хэрэгжүүлэх;

27.5.1.усны хайгуул, судалгаа явуулах эрх бүхий мэргэжлийн байгууллага төвлөрсөн болон төвлөрсөн бус ус хангамжийн эх үүсвэрийн эрэл хайгуул, судалгаа хийх, газрын доорх усны регионал судалгаа, зураглал хийх, усны сав газрын нөөцийн судалгаа хийх, усны нөөцийн зөвлөлөөр судалгааны тайланг хэлэлцүүлж, нөөцийг баталгаажуулах, хайгуул судалгааны тайланг улсын усны мэдээллийн санд хүлээлгэн өгөх; 27.5.2.усны барилга байгууламжийн зураг төсөл боловсруулах эрх бүхий мэргэжлийн байгууллага энэ хуулийн 5.1.19-т заасан усны барилга, байгууламжийн зураг төсөл боловсруулах, тайланг улсын усны мэдээллийн санд хүлээлгэн өгөх; 27.5.3.цооног өрөмдөх, тоноглох, сэргээн засварлах эрх бүхий мэргэжлийн байгууллага унд ахуйн болон үйлдвэрлэлийн ус хангамж, усны нөөцийн эрэл, хайгуул, газрын доорх усны хяналт шинжилгээ, усны түвшин бууруулах, шүүрүүлэх, тэсэлгээ хийх болон бусад зориулалтаар ашиглах цооног өрөмдөх, тоноглох, худгийн барилга барих, сэргээн засварлах, мэдээ, тайланг улсын усны мэдээллийн санд хүлээлгэн өгөх; 27.5.4.усны барилга байгууламж барих, сэргээн засварлах, шинэчлэх эрх бүхий мэргэжлийн байгууллага энэ хуулийн 5.1.19-т заасан усны барилга, байгууламжийг барих, сэргээн засварлах, шинэчлэх, тайланг улсын усны мэдээллийн санд хүлээлгэн өгөх; 27.5.5.усны аудит хийх эрх бүхий мэргэжлийн байгууллага усны нөөцийн ашиглалт, усны нөөцийн төлбөр төлөлт, усны барилга байгууламж барих, сэргээн засварлах, шинэчлэх ажлын гүйцэтгэлд аудит хийх, холбогдох дүгнэлт, зөвлөмж гаргах, тайланг улсын усны мэдээллийн санд хүлээлгэн өгөх.

27.6.1.аж ахуйн нэгж, байгууллагын танилцуулга, улсын бүртгэлийн гэрчилгээний лавлагаа; 27.6.2.тухайн чиглэлийн үйл ажиллагааг хэрэгжүүлэхэд шаардагдах мэргэжлийн хүний нөөцийн жагсаалт, нотариатаар баталгаажуулсан диплом, сертификатын хуулбар, ажлын туршлага; 27.6.3.мэргэжлийн хүний нөөцийг ажилд томилсон тушаал, хөдөлмөрийн гэрээ, нийгмийн даатгалын дэвтрийн хуулбар; 27.6.4.техник, багаж хэрэгсэл, тоног төхөөрөмжийн жагсаалт, гэрчилгээ, түрээсийн гэрээний нотариатаар баталгаажуулсан хуулбар болон техникийн бусад үзүүлэлт, фото зураг; 27.6.5.зураг төслийн эрх авах бол программ хангамжийн танилцуулга; 27.6.6.усны мэргэжлийн байгууллагын эрхээ сунгуулах бол дээрх баримт бичгээс гадна эрх авснаас хойш хийсэн ажлын тайланг жил бүрээр гаргах.

29.1.1.онцгой хамгаалалтын бүс; 29.1.2.энгийн хамгаалалтын бүс; 29.1.3.эрүүл ахуйн бүс.

30.2.1.аж үйлдвэрийн болон ашигт малтмал хайх, ашиглах; 30.2.2.гамшиг, ослоос урьдчилан сэргийлэх энгийн болон инженерийн хийц, бүтэц бүхий байгууламжаас бусад барилга, байгууламж барих; 30.2.3.газар тариалан эрхлэх; 30.2.4.хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх, мал угаах; 30.2.5.зэгс, шагшуурга, мод огтлох; 30.2.6.элс, хайрга, чулуу олборлох, авах; 30.2.7.байгалийн ургамлыг үйлдвэрлэлийн зориулалтаар түүж бэлтгэх; 30.2.8.тухайн хамгаалалтын зориулалтаас өөр зорилгоор газар ашиглах; 30.2.9.химийн бодис хэрэглэх; 30.2.10.хог, хаягдал буулгах, хадгалах.

33.1.1.рашааны орд, эх булгийн эргэн тойронд 100 метрийн зайд эрүүл ахуйн бүсийг; 33.1.2.хамгаалалтын бүс нь хориглолтын болон хязгаарлалтын бүсээс бүрдэх бөгөөд эрүүл ахуйн бүсийн эргэн тойронд 200 метрээс доошгүй зайд хориглолтын бүсийг; 33.1.3.рашааны хязгаарлалтын бүсийг усны мэргэжлийн байгууллага тогтоох.

33.2.1.рашаан шууд авч ашиглахаас өөр зориулалтаар барилга байгууламж барих, тоног төхөөрөмж суурилуулах; 33.2.2.хог хаягдал хаях, химийн бодис хадгалах.

33.3.1.рашааныг ашиглах зориулалттай барилга байгууламжийг хаягдал ус цэвэрлэх, зайлуулах байгууламжгүй барих; 33.3.2.газар тариалан эрхлэх, мал бэлчээрлүүлэх, хадлан бэлтгэх; 33.3.3.хог хаягдал хаях, хадгалах, бохирын цооног байгуулах.

33.4.1.ус, рашаан ашиглахтай холбоогүй барилга байгууламж барих; 33.4.2.хог хаягдлын болон хаягдал ус зайлуулах байгууламж, цэг байрлуулах, нефтийн бүтээгдэхүүн, химийн бодис хадгалах.

Тайлбар: инвазив гэж тухайн газар нутагт байгалиасаа байдаггүй, гадаадаас орж ирсэн буюу нутагшуулсан амьд организм нь уугуул экосистемд сөрөг нөлөө үзүүлж, хяналтгүй тархах үзэгдлийг хэлнэ.

37.1.1.иргэн, хуулийн этгээд хууль тогтоомжийн дагуу ахуйн, үйлдвэрлэл, үйлчилгээний, хөдөө аж ахуйн зориулалтаар хуульд заасан хугацаа, болзол нөхцөлийн дагуу ашиглана; 37.1.2.ахуйн зориулалтаас бусад хэлбэрээр ус ашиглах тохиолдолд зөвшөөрөл, гэрээний үндсэн дээр ашиглана.

37.2.1.ус хэрэглэгч; 37.2.2.ус ашиглагч.

39.2.1.ус хэрэглэх зориулалт, тоо хэмжээ; 39.2.2.газар өмчлөх, эзэмших, ашиглах эрхийн бичгийн хуулбар; 39.2.3.худгийн мэдээлэл.

40.6.1.ашиглах усны эх үүсвэр, эсхүл рашааны эх булаг, түүний байршлыг харуулсан зураг; 40.6.2.ус, рашааны нөөц, чанар, найрлагыг тогтоосон хайгуул, судалгааны тайлан, ашиглах боломжит нөөцийн талаарх дүгнэлт; 40.6.3.хоногт ашиглах усны хэмжээ, зориулалт; 40.6.4.барилга байгууламжийн зураг, төсөл; 40.6.5.үйлдвэрлэлийн хүчин чадал, техник, эдийн засгийн үзүүлэлт; 40.6.6.байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний тайлан, дүгнэлт.

40.7.1.усны мэргэжлийн байгууллагаар тогтоолгож, усны нөөцийн зөвлөлөөр баталгаажуулсан рашааны хязгаарлалтын бүсийн зураг; 40.7.2.эрүүл мэндийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагын дүгнэлт; 40.7.3.рашааныг хамгаалах, ашиглах төсөл.

40.8.1.ус хэрэглэгч нь гэр бүл, өрхийн унд, ахуйн хэрэгцээнд ус хэрэглэх; 40.8.2.мал аж ахуйн жижиг хэмжээний ус хэрэглэлд; 40.8.3.гал унтраах, авран хамгаалах болон онцгой байдлын зорилгоор ус ашиглах.

41.3.1.ус ашиглуулах тухай шийдвэр; 41.3.2.ус ашиглах зориулалт, хоногт ашиглах усны хэмжээ, чанар, найрлага; усны эх үүсвэрийн байршил, барилга байгууламжийн зураг, төсөл; 41.3.4.хаягдал усны хэмжээ, стандартын шаардлага, хаях цэг, байршил зэргийг заасан хаягдал ус зайлуулах зөвшөөрөл; 41.3.5.ус ашигласны нэгж төлбөрийн хэмжээ; 41.3.6.хаягдал усан дахь нэгж бохирдуулах бодист ногдох төлбөрийн хэмжээ; 41.3.7.усны эх үүсвэрийг хамгаалах, усны нөөц хомсдох, бохирдохоос сэргийлэх арга хэмжээ, түүнд зарцуулах хөрөнгийн хэмжээ; 41.3.8.гэрээ байгуулагч талуудын эрх, үүрэг, хариуцлага; 41.3.9.талууд гэрээгээр тохиролцохоор хуульд заасан бусад нөхцөл.

41.6.1.ус ашиглагч нь хууль болон гэрээнд заасан үүргээ биелүүлээгүй; 41.6.2.байгаль орчныг хамгаалах тухай болон усны тухай хууль тогтоомж зөрчсөн; 41.6.3.ус ашигласны болон бохирдуулсны төлбөрийг тогтоосон хугацаанд нь төлөөгүй; 41.6.4.усны эх үүсвэрийг бохирдуулсан; 41.6.5.усны тоолуур болон тохиргооны тоног төхөөрөмж суурилуулаагүй буюу ашигласан усны тооцоог хуурамчаар тооцсон; 41.6.6.сав газрын захиргааны шийдвэрээр.

42.1.1.ус ашиглах зөвшөөрөл, гэрээнд заасан хэмжээнээс хэтрүүлэн ашиглахгүй байх; 42.1.2.хоногт 50 шоо метрээс их ус ашиглагч Байгаль орчныг хамгаалах тухай хуулийн 31.7-д заасны дагуу дотоод хяналтын цэг, техник хэрэгсэлтэй байх ба усны хэрэглээ хариуцсан ус ашиглалтын менежер ажиллуулах; 42.1.3.хаягдал ус хаях, зайлуулах зөвшөөрөл авах, ашиглалтын явцад гарах бохир усыг хаягдал усны стандартын шаардлагад нийцүүлэн цэвэрлэж, төвлөрсөн ариутгах татуургын сүлжээнд нийлүүлэх, эсхүл шууд зайлуулах; 42.1.4.ус авах цэг, газар доорх усны цооног, шугам хоолой бүрийг тоолууржуулах; 42.1.5.ус, рашааны нөөц ашигласны болон ус бохирдуулсны төлбөр төлөх.

42.2.1.рашаан, эрдэст нуур, эмчилгээний шаврын найрлага, чанарын үнэлгээний үзүүлэлтэд горимын ажиглалт хийлгэн баталгаажуулж, рашаан ашиглалтын бүртгэл хөтөлж, дүн мэдээг сав газрын захиргаанд хүргүүлэх; 42.2.2.үйл ажиллагаанаас гарах хаягдал ус, рашааныг цэвэрлэх байгууламж барьж ашиглах, эсхүл зайлуулах цэг тогтоолгох; 42.2.3.рашааны ордыг бохирдол, хомсдолоос хамгаалах зорилгоор рашааны эрүүл ахуйн болон хориглолтын бүсийн хил, заагийг мэдэгдэхүйцээр тэмдэгжүүлэх, хашиж хамгаалах.

44.1.1.ус ашиглагч нь гэрээнд заасан нөхцөлийг удаа дараа зөрчсөн; 44.1.2.ус ашиглагч нь хуурамч баримт бичиг бүрдүүлж зөвшөөрөл авсан нь тогтоогдсон; 44.1.3.гэрээ хүчин төгөлдөр бус болох үндэслэл бий болох; 44.1.4.ус ашиглагч нь хуульд заасан хариуцлага хүлээхээс зайлсхийсэн; 44.1.5.тухайн сав газарт ус ашиглалтын дээд хязгаарт хүрсэн.

46.1.1.ахуйн хаягдал ус: гэр, орон сууц, нийтийн байгууламжаас гарах бохир ус; 46.1.2.үйлдвэрийн хаягдал ус: үйлдвэрлэл, боловсруулах ажиллагаанаас гарах бохир ус; 46.1.3.хөдөө аж ахуйн хаягдал ус: тариалан, мал аж ахуйн үйл ажиллагаанаас гарах бохир ус; 46.1.4.уул уурхайн хаягдал ус: уул уурхайн болон геологийн хайгуулын үйл ажиллагаанаас гарах бохир ус.

56.2.1.улсын хяналт-шинжилгээний сүлжээ; 56.2.2.сав газрын хяналт-шинжилгээний нэгж; 56.2.3.аж ахуйн нэгж, байгууллагын дотоод хяналтын цэг.