Хууль санаачлагч нар
 Монгол Улсын Засгийн газар
Боловсруулж буй
Өргөн баригдсан
Хэлэлцэх эсэх
Ажлын хэсэг
Анхны хэлэлцүүлэг
Эцсийн хэлэлцүүлэг
Батлах.

Монгол Улсын хууль

2022 ОНЫ 11-Р САРЫН 20 ӨДӨР
УЛААНБААТАР

Төрийн болон орон нутгийн өмчийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн бусад хуулийн төслүүд

НЭГДҮГЭЭР БҮЛЭГ
НИЙТЛЭГ ҮНДЭСЛЭЛ
1 дүгээр зүйлХуулийн зорилт
1.11.1.Энэ хуулийн зорилт нь төрийн болон орон нутгийн өмч, түүний ангилал, өмчийн удирдлагыг хэрэгжүүлэх зохион байгуулалт, эрх хэмжээг тогтоож, төрийн болон орон нутгийн өмчид хөрөнгө олж авах, бүртгэх, үнэлэх үйл ажиллагаа, өмчийг эзэмших, ашиглах, захиран зарцуулах эрх, түүнд тавих хяналтыг хэрэгжүүлэхтэй холбоотой нийтлэг харилцааг зохицуулахад оршино.
2 дугаар зүйлТөрийн болон орон нутгийн өмчийн хууль тогтоомж
2.1Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хууль тогтоомж нь Монгол Улсын Үндсэн хууль, Иргэний хууль, энэ хууль болон эдгээр хуультай нийцүүлэн гаргасан хууль тогтоомжийн бусад актаас бүрдэнэ.
2.2Монгол Улсын олон улсын гэрээнд энэ хуульд зааснаас өөрөөр заасан бол олон улсын гэрээний заалтыг дагаж мөрдөнө.
3 дугаарХуулийн үйлчлэх хүрээ
3.1Энэ хуулиар төрийн болон орон нутгийн өмч, хөрөнгийг удирдахтай холбоотой нийтлэг харилцааг зохицуулна.
3.2Төрийн болон орон нутгийн өмч, хөрөнгийг удирдахтай холбоотой дараах харилцааг тухайлсан хуулиар зохицуулна:
3.2.1улсын болон орон нутгийн төсөв, Үндэсний баялгийн сан, Эрдэнэсийн сан, Засгийн газрын тусгай сан болон Орон нутгийн тусгай сан, улсын болон орон нутгийн нөөцийн хөрөнгийн бүрдүүлэлт, хуваарилалт, түүнийг захиран зарцуулах, тайлагнах, хяналт тавих;
3.2.2энэ хуулиар зохицуулснаас бусад төрийн болон орон нутгийн өмчит компанитай холбоотой харилцаа;
3.2.3төрийн болон орон нутгийн өмчит хуулийн этгээдээс үүсгэн байгуулсан ашгийн төлөө бус сангийн зохион байгуулалт, хяналтын бүтэц, эд хөрөнгийн эрх, түүнд тавих хяналтыг хэрэгжүүлэх;
3.2.4төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах ажиллагааг төлөвлөх, зохион байгуулах, түүнд тавих хяналтыг хэрэгжүүлэх;
3.2.5энэ хуулийн 8.1, 8.2.1, 8.2.4, 8.2.5, 8.2.7, 9.1.5, 9.1.6, 10.3.6, 10.4.6-д заасан төрийн болон орон нутгийн өмчийн бүртгэл, тооллогыг зохион байгуулах, өмчийг эзэмшүүлж, ашиглуулах болон 8.2.2, 8.2.3-т заасан агаарыг хамгаалах, агаарын орон зайг ашиглуулах, түүнд тавих хяналтыг хэрэгжүүлэх;
3.2.6соёлын биет өвийг бүртгэх, үнэлгээ тогтоох, тооллого хийх, түрээслэх, солилцох, шилжүүлэх болон түүнд тавих хяналтыг хэрэгжүүлэх;
3.2.7төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийг хэрэгжүүлэх, түншлэлийн төлбөрийг санхүүжүүлэх болон дэмжлэг үзүүлэх;
3.2.8Монгол Улсын Төрийн далбаа мандуулсан хөлөг онгоцоор далай ашиглах;
3.2.9хууль болон гэрээний дагуу төрийн зарим чиг үүргийг хувийн хэвшил, ашгийн төлөө бус хуулийн этгээд болон хуулиар тусгайлан эрх олгосон этгээдээр гүйцэтгүүлэх.
3.3Тухайлсан хуулиар тогтоох төрийн болон орон нутгийн өмч, хөрөнгийг удирдахтай холбоотой зохицуулалт нь энэ хуульд заасан өмчийг удирдах зарчим, өмчийн зориулалт, ангилал болон өмчийн удирдлагыг хэрэгжүүлэгч этгээдийн нийтлэг эрх хэмжээнд нийцсэн байна.
3.4Тухайлсан хуулиар зохицуулагдаагүй энэ хуулийн 3.2-т заасан төрийн болон орон нутгийн өмч, хөрөнгийг удирдахтай холбоотой харилцаанд энэ хууль үйлчилнэ.
3.5Төрийн болон албаны нууцад хамаарах хөрөнгийг удирдах, түүнд хяналт тавих журмыг энэ хууль болон холбогдох хуульд нийцүүлэн Засгийн газар батална.
4 дүгээр зүйлХуулийн нэр томьёоны тодорхойлолт
4.1Энэ хуульд хэрэглэсэн дараах нэр томьёог доор дурдсан утгаар ойлгоно:
4.1.1“төрийн байгууллага” гэж төрийн хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх эрх мэдлийг дээд, төв болон орон нутгийн бүх шатанд хэрэгжүүлэх зорилгоор хуульд заасны дагуу байгуулагдсан, төсвөөс санхүүждэг байгууллага, түүний үндсэн чиг үүргийг хариуцсан харьяа нэгжийг;
4.1.2“албан газар” гэж төрийн болон орон нутгийн чиг үүрэгт хамаарах нийтийн үйлчилгээ болон төрийн болон орон нутгийн байгууллагын хэрэгцээнд зориулсан үйлдвэрлэл, ажил, үйлчилгээг эрхлэх зорилготой, үйл ажиллагаа, өмчлөх эрхээ төрөөс тогтоосон журмын дагуу хэрэгжүүлж, төсвөөс олгосон хөрөнгө болон өөрийн үйл ажиллагааны орлогоос санхүүждэг төрийн болон орон нутгийн өмчит хуулийн этгээдийг;
4.1.3“төрийн болон орон нутгийн өмчит компани” гэж Төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн тухай хуулийн 4.1.1, 4.1.4-т заасан хуулийн этгээдийг;
4.1.4“өмчийн удирдлага” гэж хуульд заасны дагуу өмчлөгч болон түүнээс эрх олгосон этгээдээс хэрэгжүүлэх төрийн болон орон нутгийн өмчийг олж авах, эзэмших, ашиглах, захиран зарцуулах эрх хэмжээг;
4.1.5“хөрөнгийг удирдах” гэж өөрийн эзэмшилд байгаа төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгийг хууль болон гэрээнд заасан зориулалт, нөхцөл, журмын дагуу эзэмших, ашиглах болон бусдад ашиглуулах, шилжүүлэх чиг үүргийг хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааг.
5 дугаар зүйлТөрийн болон орон нутгийн өмчийг удирдах зориулалт, зарчим
5.1Төрийн болон орон нутгийн өмчийг дараах зориулалтаар удирдана:
5.1.1төрийн үйл ажиллагааг хэрэгжүүлэх;
5.1.2нийтийн эрх ашгийг хангах;
5.1.3үр өгөөж, ашиг бий болгох;
5.1.4нөөц бий болгох, хадгалах.
5.2Төрийн болон орон нутгийн өмчийн удирдлагыг хэрэгжүүлэхэд Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Нэгдүгээр зүйлийн 2-т заасан төрийн үйл ажиллагааны үндсэн зарчмаас гадна дараах зарчмыг баримтална:
5.2.1төрийн болон орон нутгийн өмч, гадаад улс болон нээлттэй далай тэнгис, агаарын орон зай дахь Монгол Улсын төрийн өмчийг удирдах төрийн бодлого нэгдмэл байх;
5.2.2хуульд заасан зорилго, тогтвортой хөгжлийг хангахад чиглэсэн байх;
5.2.3үр өгөөжийг ард түмэнд тэгш шударга хүртээх;
5.2.4тооцоо, судалгаанд үндэслэсэн үр нөлөөтэй, үр ашигтай байх;
5.2.5хуульд заасан үндэслэл, журмын дагуу хэрэгжүүлж, хариуцлагатай, ил тод, нээлттэй байх;
5.2.6хууль болон гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол биет болон биет бус хөрөнгийн иж бүрдэл нь нэг эд хөрөнгөд хамаарах бол өмчийн удирдлагыг нэг этгээд хэрэгжүүлэх.
6 дугаар зүйлТөрийн болон орон нутгийн өмчийн төрөл
6.1Төрийн болон орон нутгийн өмч нь үл хөдлөх болон хөдлөх эд хөрөнгө байна.
6.2Төрийн болон орон нутгийн өмч нь эдийн болон эзэмшигч этгээддээ ашиг өгөх, эсхүл бусдаас шаардах эрх буюу шаардлага, оюуны үнэт зүйл болох эдийн бус хөрөнгө байж болно.
ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ
ТӨРИЙН БОЛОН ОРОН НУТГИЙН ӨМЧ
7 дугаар зүйлТөрийн өмчийн ангилал
7.1Төрийн өмч нь төрийн нийтийн болон төрийн тусгайлсан өмчөөс бүрдэнэ.
8 дугаар зүйлТөрийн нийтийн өмч
8.1Монгол Улсын Үндсэн хууль, бусад хуулиар ард түмний мэдэлд байхаар заасан дараах байгалийн баялаг, хөрөнгө нь төрийн нийтийн өмч байна:
8.1.1Монгол Улсын иргэнд өмчлүүлснээс бусад газар;
8.1.2газрын хэвлий, түүний баялаг;
8.1.3ой, түүний нөөц, дагалдах баялаг;
8.1.4ус, түүний нөөц, доторх баялаг;
8.1.5ан амьтан;
8.1.6Эрдэнэсийн сан;
8.1.7Үндэсний баялгийн сангийн хөрөнгө.
8.2Монгол Улсын Үндсэн хууль, бусад хуулиар төрийн хамгаалалтад байхаар заасан болон үр өгөөжийг нь нийт ард түмэнд хүртээхээр заасан дараах баялаг, хөрөнгө төрийн нийтийн өмчид хамаарна:
8.2.1ургамал;
8.2.2агаар;
8.2.3агаарын орон зай;
8.2.4хүн, хуулийн этгээдийн өмчлөлд байгаагаас бусад түүх, соёлын үл хөдлөх болон хөдлөх дурсгал;
8.2.5палеонтологи, археологийн олдвор;
8.2.6төрийн өмчит компанийн төрийн эзэмшлийн хувьцаа;
8.2.7төрийн архивын сан хөмрөг;
8.2.8нийтийн зориулалтаар ашиглахаар хуульд заасан бусад.
8.3Монгол Улсын иргэн нь бусдад эзэмшүүлж, ашиглуулснаас бусад газар, ой, усны сан бүхий газарт чөлөөтэй нэвтрэх, энэ хуулийн 8.1.3, 8.1.4, 8.1.5, 8.2.1, 8.2.2, 8.2.3-т заасан төрийн нийтийн өмчийг хуульд заасны дагуу хувийн болон гэр бүлийн хэрэгцээний зориулалтаар ашиглах, үр шимийг хүртэх эрхтэй.
8.4Төрийн нийтийн өмчийн газрыг Газрын тухай хуульд заасан болзол, журмын дагуу Монгол Улсын иргэн, хуулийн этгээдэд эзэмшүүлж, гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүн, олон улсын болон гадаадын хуулийн этгээдэд ашиглуулж болно.
9 дүгээр зүйлТөрийн тусгайлсан өмч
9.1Төрийн тусгайлсан өмчид дараах хөрөнгө хамаарна:
9.1.1төрийн байгууллага, төрийн өмчит албан газрын хөрөнгө;
9.1.2улсын төсвийн хөрөнгө;
9.1.3Засгийн газрын тусгай сан;
9.1.4улсын нөөц;
9.1.5төрийн хөрөнгөөр бүтээсэн, олж авсан оюуны өмч, эрх;
9.1.6төрийн үйл ажиллагаанд хамаарах хуульд заасан бүртгэл, мэдээллийн сан;
9.1.7хуульд заасан бусад.
10 дугаар зүйлОрон нутгийн өмч
10.1Аймаг, сум, нийслэл, дүүрэг нь хуульд заасан чиг үүргээ хэрэгжүүлэх зорилгоор өмчтэй байна.
10.2Орон нутгийн өмч нь орон нутгийн нийтийн зориулалттай болон орон нутгийн тусгайлсан өмчөөс бүрдэнэ.
10.3Аймаг, нийслэлийн өмчид дараах хөрөнгө хамаарна:
10.3.1аймаг, нийслэлийн орон нутгийн байгууллага, албан газрын хөрөнгө;
10.3.2аймаг, нийслэлийн төсөв;
10.3.3аймаг, нийслэлийн өмчийн хөрөнгөөр байгуулсан нийтийн эзэмшлийн гудамж, талбай, хөшөө дурсгал, олон нийтийн соёл, амралтын хүрээлэн, ногоон байгууламж, авто зам, авто зогсоол болон цэвэр, бохир усны шугам, хог хаягдал болон хаягдал ус цэвэрлэх байгууламж, үерийн далан, ундны болон ахуйн хэрэгцээний уст цэгийн байгууламж зэрэг нийтийн хэрэгцээнд зориулсан хөрөнгө;
10.3.4орон нутгийн тусгай болон бусад сангийн хөрөнгө;
10.3.5орон нутгийн өмчит компанийн аймаг, нийслэлийн эзэмшлийн хувьцаа;
10.3.6аймаг, нийслэлийн нөөц;
10.3.7аймаг, нийслэлийн өмчийн хөрөнгөөр бүтээсэн, олж авсан оюуны өмч, эрх;
10.3.8хуульд заасан бусад.
10.4Сум, дүүргийн өмчид дараах хөрөнгө хамаарна:
10.4.1сум, дүүргийн орон нутгийн байгууллага, албан газрын хөрөнгө;
10.4.2сум, дүүргийн төсөв;
10.4.3сум, дүүргийн өмчийн хөрөнгөөр байгуулсан нийтийн эзэмшлийн гудамж, талбай, хөшөө дурсгал, олон нийтийн соёл, амралтын хүрээлэн, ногоон байгууламж, авто зам, авто зогсоол болон төвлөрсөн бус ундны болон ахуйн хэрэгцээний уст цэгийн байгууламж;
10.4.4орон нутгийн тусгай болон бусад сангийн хөрөнгө;
10.4.5орон нутгийн өмчит компанийн сум, дүүргийн эзэмшлийн хувьцаа;
10.4.6сум, дүүргийн нөөц;
10.4.710.4.7.сум, дүүргийн өмчийн хөрөнгөөр бүтээсэн, олж авсан оюуны өмч, эрх;
10.4.8хуульд заасан бусад.
10.5Монгол Улсын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хуулийн 17.1-д заасны дагуу байгуулсан сангийн хөрөнгө нь тухайн аймаг, сум, нийслэл, дүүргийн тусгайлсан өмч байна.
10.6Энэ зүйлийн 10.3.3, 10.3.5-д заасан хөрөнгө нь аймаг, нийслэлийн нийтийн зориулалттай өмч, 10.4.3, 10.4.5-д заасан хөрөнгө нь сум, дүүргийн нийтийн зориулалттай өмч байна.
10.7Энэ зүйлийн 10.3.1, 10.3.2, 10.3.4, 10.3.6, 10.3.7-д заасан хөрөнгө нь аймаг, нийслэлийн тусгайлсан өмч, 10.4.1, 10.4.2, 10.4.4, 10.4.6, 10.4.7-д заасан хөрөнгө нь сум, дүүргийн тусгайлсан өмч байна.
ГУРАВДУГААР БҮЛЭГ
ТӨРИЙН БОЛОН ОРОН НУТГИЙН ӨМЧИЙН УДИРДЛАГА
11 дүгээр зүйлУлсын Их Хурлын бүрэн эрх
11.1Улсын Их Хурал нь ард түмнийг төлөөлөн төрийн өмчийн өмчлөгч байна.
11.2Төрийн болон орон нутгийн өмчийн талаар Улсын Их Хурал дараах бүрэн эрхтэй:
11.2.1төрийн нийтийн өмчийн үр өгөөжийг ард түмэнд хүртээх стратеги, төрийн болон орон нутгийн өмчийн талаар төрөөс баримтлах бодлого, хөтөлбөрийг батлах, биелэлтийг хангуулах асуудлаар Засгийн газарт үүрэг, чиглэл өгөх;
11.2.2хуульд заасны дагуу төрийн нийтийн өмчид болон энэ хуулийн 11.2.6, 11.2.7-д заасны дагуу төрийн өмчид хөрөнгө олж авах;
11.2.3төрийн өмчийг удирдах эрхийг хууль тогтоомжийн дагуу Засгийн газар болон эрх бүхий бусад этгээдэд олгох, өмчлөгчийн хяналтыг хэрэгжүүлэх;
11.2.4төрийн өмчит компанийн бүтцийн өөрчлөлтийн талаар баримтлах үндсэн чиглэл болон бусдын өмчлөлд шилжүүлж үл болох төрийн тусгайлсан өмчийн жагсаалтыг батлах;
11.2.5төрийн өмчит компани байгуулах стратегийн ач холбогдол бүхий салбарын жагсаалт батлах;
11.2.6стратегийн ач холбогдол бүхий салбарт төрийн өмчит компани үүсгэн байгуулах, өөрчлөх, татан буулгах болон хувьцаа олж авах, шилжүүлэхтэй холбоотой Засгийн газрын саналыг хэлэлцэж, зөвшөөрөл олгох;
11.2.7нийтийн эрх ашиг, нийгмийн зайлшгүй хэрэгцээг үндэслэн орон нутгийн өмчийн хөрөнгийг төрийн өмчид шилжүүлэн авах асуудлаар Засгийн газрын саналыг хэлэлцэж, шилжүүлэн авах шийдвэр гаргах;
11.2.8төрийн болон орон нутгийн өмчийн улсын тооллогын дүн, төрийн болон орон нутгийн өмчийн төлөв байдлын талаарх Засгийн газрын тайлан /цаашид “Өмчийн төлөв байдлын тайлан” гэх/-г хэлэлцэж, Засгийн газарт үүрэг, чиглэл өгөх;
11.2.9хуульд заасан бусад.
12 дугаар зүйлЗасгийн газрын бүрэн эрх
12.1Засгийн газар нь хуульд заасан эрх хэмжээний хүрээнд төрийн өмчийг удирдах эрхийг хэрэгжүүлж, төрийн өмчийн үр нөлөөтэй, үр ашигтай байдлыг Улсын Их Хурлын өмнө хариуцна.
12.2Засгийн газар нь төрийн болон орон нутгийн өмчийн талаар дараах бүрэн эрхтэй:
12.2.1төрийн болон орон нутгийн өмчийн удирдлагын нэгдмэл байдлыг хангах, өмчийн талаарх төрийн бодлого, хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийг зохион байгуулах;
12.2.2хууль тогтоомжийн хүрээнд төрийн өмчийг удирдаж, төрийн өмчийг удирдах эрхээ хуульд заасны дагуу бүхэлд нь, эсхүл хэсэгчлэн харьяа байгууллага, албан газарт, эсхүл бусад этгээдэд шилжүүлэх, өмчлөгчийн хяналтыг хэрэгжүүлж, шаардлагатай асуудлаар үүрэг, чиглэл өгөх;
12.2.3төрийн тусгайлсан өмчид болон энэ хуулийн 12.2.5-д заасны дагуу төрийн өмчид хөрөнгө олж авах;
12.2.4Улсын Их Хурлын зөвшөөрлийг үндэслэн энэ хуулийн 11.2.6-д заасан асуудлаар шийдвэр гаргах;
12.2.5хуульд заасан үндэслэлээр энэ хуулийн 11.2.5-д зааснаас бусад салбарт төрийн өмчит компани үүсгэн байгуулах, өөрчлөх, татан буулгах, төрийн эзэмшлийн хувьцааг олж авах, шилжүүлэхтэй холбоотой шийдвэр гаргах;
12.2.6төрийн өмчит компани байгуулах стратегийн ач холбогдол бүхий салбарын жагсаалт болон төрийн өмчит компанийн бүтцийн өөрчлөлтийн талаар баримтлах үндсэн чиглэлийн төслийг хуульд заасны дагуу боловсруулж, Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлэх;
12.2.7төрийн өмчит компани байгуулж болох нийтийн зориулалттай дэд бүтэц, нийтийн үйлчилгээний тодорхой салбарын болон орон нутгийн өмчит компани байгуулах салбарын жагсаалт батлах;
12.2.8төрийн байгууллага, албан газрын эзэмшлийн үл хөдлөх эд хөрөнгийг бусдад шилжүүлэх асуудлаар шийдвэр гаргах;
12.2.9төрийн тусгайлсан өмчийн хөрөнгийг орон нутгийн өмчид шилжүүлэх;
12.2.10улсын тусгай хэрэгцээ, нийтийн эрх ашгийг үндэслэн газрыг нөхөн олговортойгоор солих, эргүүлэн авах болон хуульд заасны дагуу хураан авах шийдвэр гаргах;
12.2.11гадаад улсын дипломат төлөөлөгчийн газар, олон улсын байгууллагад төрийн өмчийн үл хөдлөх эд хөрөнгө ашиглуулах шийдвэр гаргах, гэрээ байгуулах;
12.2.1212.хуульд өөрөөр заагаагүй бол төрийн байгууллага, албан газар байгуулах, өөрчлөн байгуулах, татан буулгах, бүтэц, орон тооны дээд хязгаарыг тогтоох, дүрмийг батлах;
12.2.13төрийн болон орон нутгийн өмчийн улсын тооллогыг зохион байгуулах шийдвэр гаргах, дүнг хэлэлцэх, тооллогын талаарх Засгийн газрын тайланг Улсын Их Хуралд хүргүүлэх;
12.2.14төрийн болон орон нутгийн өмчийн төлөв байдлын нэгдсэн тайланг хэлэлцэж, холбогдох шийдвэр гаргах, тайланг Улсын Их Хуралд хүргүүлэх;
12.2.15хуульд заасны дагуу төрийн болон орон нутгийн өмчийн харилцааг зохицуулсан журмыг батлан мөрдүүлэх;
12.2.16хуульд заасан бусад.
12.3Засгийн газар энэ хуулийн 11.2.4, 11.2.6, 11.2.7-д заасан асуудлаар Улсын Их Хуралд санал гаргах болон энэ хуулийн 12.2.3, 12.2.5, 12.2.7, 12.2.8, 12.2.9, 12.2.11-д заасан асуудлыг хэлэлцэхдээ Төрийн өмчийн хорооны дүгнэлтийг авсан байна.
13 дугаар зүйлӨмчийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага, түүний чиг үүрэг
13.1Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хууль тогтоомж, Засгийн газрын холбогдох шийдвэрийн хэрэгжилтийг хангах чиг үүргийг өмчийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага /цаашид “Төрийн өмчийн хороо” гэх/ хэрэгжүүлэх бөгөөд Засгийн газрын тохируулагч агентлаг байна.
13.2Төрийн өмчийн хороо нь хамтын удирдлагын зарчмаар ажиллах бөгөөд дарга, төрийн захиргааны байгууллагын төлөөлөл бүхий орон тооны бус найман гишүүнтэй байна.
13.3Засгийн газар нь Төрийн өмчийн хороо /Засгийн газрын тохируулагч агентлаг/-ны бүтэц, орон тооны дээд хязгаарыг тогтоож, дарга, гишүүнийг томилж, чөлөөлнө.
13.4Төрийн өмчийн хорооны хамтын шийдвэр гаргах үйл ажиллагааны үндсэн хэлбэр нь хуралдаан байна. Хуралдааны шийдвэр нь тогтоол, тэмдэглэл хэлбэртэй байна.
13.5Төрийн өмчийн хороо нь Засгийн газрын агентлагийн эрх зүйн байдлын тухай хуулийн 7 дугаар зүйлд зааснаас гадна дараах чиг үүргийг хэрэгжүүлнэ:
13.5.1төрийн болон орон нутгийн өмчийн хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийг мэргэжил, арга зүйн удирдлага, зохион байгуулалтаар хангах, гүйцэтгэлийг хянах;
13.5.2төрийн тусгайлсан өмчид энэ хуулийн 12.2.5, 12.2.8, 12.2.10, 12.2.11-д зааснаас бусад үндэслэлээр хөрөнгө олж авах;
13.5.3энэ хуулийн 12.3-т заасан асуудлаар дүгнэлт гаргаж, Засгийн газарт хүргүүлэх;
13.5.4Улсын Их Хурал, Засгийн газраас гаргасан хөрөнгө шилжүүлэх, төрийн өмчит хуулийн этгээдийг байгуулах, өөрчлөн байгуулах, татан буулгах болон энэ хуулийн 11.2.4-т заасан төрийн өмчит компанийн бүтцийн өөрчлөлт хийх шийдвэрийн хэрэгжилтийг зохион байгуулж, үр дүнг Засгийн газарт тайлагнах;
13.5.5төрийн байгууллага, албан газрын эзэмшлийн үл хөдлөх эд хөрөнгийн зориулалтыг өөрчлөх болон тээврийн хэрэгсэл, үйлдвэрлэлийн тоног төхөөрөмжийг шилжүүлэх, ашиглах боломжгүйд тооцож, данс, бүртгэлээс хасах саналыг хянаж, зөвшөөрөл олгох;
13.5.6хуульд заасны дагуу төрийн болон орон нутгийн өмчийн улсын тооллогыг зохион байгуулж, нэгдсэн дүнг Засгийн газарт тайлагнах;
13.5.7төрийн болон орон нутгийн өмчийн төлөв байдлын нэгдсэн тайланг бэлтгэн Засгийн газарт тайлагнах;
13.5.8төрийн болон орон нутгийн өмчийн бүртгэл, мэдээллийн нэгдсэн сангийн бүрдүүлэлт, хөтлөлтийг эрхлэх;
13.5.9Орон нутгийн өмчийн газрыг мэргэжил, арга зүйн удирдлагаар хангах, хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийг сайжруулах асуудлаар үүрэг, чиглэл өгөх;
13.5.10төрийн өмчийн хөрөнгийн ашиглалт, хамгаалалтад хяналт тавих, төрийн хяналт шалгалтыг хэрэгжүүлж, илэрсэн зөрчлийг арилгуулах арга хэмжээ авах;
13.5.11төрийн өмчийн оролцоотой компаниас бусад төрийн өмчит хуулийн этгээдийн хөрөнгийн ашиглалт, хамгаалалтыг сайжруулах зорилгоор төрийн өмчийн төлөөлөгчийг түр томилон ажиллуулах, буруутай этгээдэд хариуцлага хүлээлгэх асуудлаар холбогдох байгууллагад санал хүргүүлэх;
13.5.12төрийн өмчийг удирдах эрх, төрийн өмчид учруулсан хохирлыг барагдуулах чиглэлээр холбогдох байгууллагатай хамтран ажиллах, шүүхэд нэхэмжлэл гаргах;
13.5.13төрийн болон орон нутгийн өмчийн хууль тогтоомжийн талаар төрийн албан хаагчдад зориулсан сургалтын хөтөлбөр боловсруулах, сургалт зохион байгуулахад Төрийн албаны зөвлөл болон холбогдох бусад байгууллагад мэргэжил, арга зүйн дэмжлэг үзүүлэх;
13.5.14хуульд заасан бол төрийн болон орон нутгийн өмчийн харилцааг зохицуулсан захиргааны хэм хэмжээний акт батлан мөрдүүлэх;
13.5.15хуульд заасан бусад.
13.6Төрийн өмчийн хороонд улсын ерөнхий байцаагч, улсын ахлах байцаагч, улсын байцаагч ажиллана.
13.7Төрийн өмчийн хорооны дарга нь улсын ерөнхий байцаагчийн эрхтэй байх бөгөөд улсын ерөнхий байцаагчийн эрхийг Засгийн газар олгоно. Улсын ерөнхий байцаагч нь улсын ахлах болон улсын байцаагчийн эрхийг олгоно.
14 дүгээр зүйлАймаг, сум, нийслэл, дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын бүрэн эрх
14.1Аймаг, сум, нийслэл, дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал нь хуульд заасан чиг үүргийн дагуу орон нутгийн өмчийн өмчлөгч байна.
14.2Аймаг, сум, нийслэл, дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал нь орон нутгийн өмчийн талаар дараах нийтлэг бүрэн эрхтэй:
14.2.1орон нутгийн хөгжлийн төлөвлөлтөд өмчийн удирдлагын үр нөлөөг дээшлүүлэх асуудлыг тусган батлах, биелэлтийг хангуулах чиглэлээр тухайн шатны Засаг даргад үүрэг, чиглэл өгөх;
14.2.2орон нутгийн нийтийн зориулалттай өмчид хөрөнгө олж авах болон хувийн өмчит компанийн хяналтын багц, түүнээс дээш хувийг олж авах, эсхүл энэ хуулийн 14.2.4, 14.2.6, 14.2.7-д заасан үндэслэлээр орон нутгийн тусгайлсан өмчид хөрөнгө олж авах;
14.2.3хуульд заасны дагуу өмчлөх эрхээ бүхэлд нь, эсхүл хэсэгчлэн тухайн шатны Засаг даргад шилжүүлэх, өмчлөгчийн хяналтыг хэрэгжүүлж, шаардлагатай асуудлаар үүрэг, чиглэл өгөх;
14.2.4орон нутгийн өмчит компани үүсгэн байгуулах, татан буулгах, өөрчлөн байгуулах болон орон нутгийн эзэмшлийн хувьцаа олж авах, шилжүүлэхтэй холбоотой шийдвэр гаргах;
14.2.5бусдын өмчлөлд шилжүүлж үл болох орон нутгийн тусгайлсан өмчийн жагсаалт батлах;
14.2.6орон нутгийн байгууллага, албан газрын эзэмшлийн үл хөдлөх хөрөнгийг шилжүүлэх шийдвэр гаргах;
14.2.7аймаг, сум, нийслэл, дүүргийн тусгай хэрэгцээг үндэслэн хуульд заасны дагуу бусдын эзэмшил газрыг нөхөн олговортойгоор солих, эргүүлэн авах шийдвэр гаргах;
14.2.8орон нутгийн өмчийг төрийн өмчид шилжүүлэх шийдвэр гаргах;
14.2.9орон нутгийн өмчийн тооллогын дүн, орон нутгийн өмчийн төлөв байдлын тайланг хэлэлцэх, тухайн шатны Засаг даргад үүрэг, чиглэл өгөх;
14.2.10хуульд заасан бол орон нутгийн өмчийн харилцааг зохицуулсан захиргааны хэм хэмжээний акт батлан мөрдүүлэх;
14.2.11хуульд заасан бусад.
14.3Аймаг, нийслэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал нь энэ хуулийн 14.2-т зааснаас гадна орон нутгийн өмчийн талаар дараах бүрэн эрхийг хэрэгжүүлнэ:
14.3.1орон нутгийн чиг үүргийг хэрэгжүүлэх зорилгоор орон нутгийн өмчит албан газар байгуулах;
14.3.2орон нутгийн өмчийн тооллогын нэгдсэн дүн болон орон нутгийн өмчийн төлөв байдлын тайланг хэлэлцэн баталгаажуулж, Төрийн өмчийн хороонд хүргүүлэх шийдвэр гаргах.
14.4Аймаг, сум, нийслэл, дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал нь энэ хуулийн 14.2.2, 14.2.4, 14.2.5, 14.2.6, 14.2.8-д заасан асуудлыг тухайн шатны Засаг даргын саналаар хэлэлцэн шийдвэрлэнэ.
15 дугаар зүйлЗасаг даргын бүрэн эрх
15.1Аймаг, сум, нийслэл, дүүргийн Засаг дарга нь хуульд заасны дагуу орон нутгийн өмчийг удирдах эрхийг хэрэгжүүлж, өмчийн үр нөлөөтэй, үр ашигтай байдлыг иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын өмнө хариуцна.
15.2Аймаг, сум, нийслэл, дүүргийн Засаг дарга нь орон нутгийн өмчийн талаар дараах бүрэн эрхтэй:
15.2.1орон нутгийн өмчийн удирдлагын нэгдмэл байдлыг хангах, орон нутгийн өмчийн талаарх төрийн бодлого, хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийг зохион байгуулах;
15.2.2иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлаас орон нутгийн өмчийн талаар гарсан шийдвэрийг Засгийн газрын бодлогод нийцүүлэн хэрэгжүүлэх, тайлагнах;
15.2.3орон нутгийн тусгайлсан өмчид энэ хуулийн 14.2.2, 14.2.6, 14.2.7-д зааснаас бусад үндэслэлээр хөрөнгө олж авах;
15.2.4орон нутгийн өмчийн үл хөдлөх эд хөрөнгийн зориулалтыг өөрчлөх, орон нутгийн байгууллага, албан газрын эзэмшилд байгаа тээврийн хэрэгсэл, үйлдвэрлэлийн тоног төхөөрөмжийг бусдын өмчлөлд шилжүүлэх шийдвэр гаргах;
15.2.5энэ хуулийн 14.2.2, 14.2.4, 14.2.5, 14.2.6, 14.2.8-д заасан асуудлаар иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хуралд санал хүргүүлэх;
15.2.6орон нутгийн өмчийн төлөв байдлын тайланг гаргаж, иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлаар хэлэлцүүлэх;
15.2.7харьяа нутаг дэвсгэрийн хүрээнд өмчийн тооллогыг зохион байгуулах, дүнг иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлаар хэлэлцүүлэх;
15.2.8орон нутгийн өмчийн бүртгэл, мэдээллийг үнэн зөв бүрдүүлж, мэдээллийн санд оруулах ажлыг зохион байгуулах;
15.2.9орон нутгийн өмчийн хөрөнгийн ашиглалт, хамгаалалтад хяналт тавих, орон нутаг дахь төрийн өмчийг удирдах үйл ажиллагаанд дэмжлэг үзүүлэх;
15.2.10хуульд заасан бол орон нутгийн өмчийн харилцааг зохицуулсан захиргааны хэм хэмжээний акт батлан мөрдүүлэх;
15.2.11хуульд заасан бусад.
15.3Засаг дарга нь энэ хуулийн 14.2.2, 14.2.4, 14.2.5, 14.2.6, 14.2.8-д заасан асуудлаар иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хуралд санал гаргах, энэ хуулийн 15.2.3, 15.2.4-т заасан асуудлаар шийдвэр гаргахдаа Орон нутгийн өмчийн газрын дүгнэлтийг авсан байна
16 дугаар зүйлОрон нутгийн өмчийн газар, түүний чиг үүрэг
16.1Орон нутагт төрийн болон орон нутгийн өмчийн хууль тогтоомж, орон нутгийн нэгжийн удирдлагын өмчийн талаарх холбогдох шийдвэрийн хэрэгжилтийг зохион байгуулах, өмчийн хяналтыг хэрэгжүүлэх чиг үүргийг орон нутгийн өмчийн асуудал хариуцсан аймаг, нийслэлийн Засаг даргын харьяаны агентлаг /цаашид “Орон нутгийн өмчийн газар” гэх/ хэрэгжүүлнэ.
16.2Аймаг, нийслэлийн Засаг дарга нь харьяа орон нутгийн өмчийн газрын бүтэц, орон тооны дээд хязгаарыг тогтоож, даргыг нь томилж, чөлөөлнө.
16.3Орон нутгийн өмчийн газар нь дараах чиг үүрэгтэй:
16.3.1харьяа орон нутгийн хэмжээнд төрийн болон орон нутгийн өмчийн хууль тогтоомжийн биелэлтэд хяналт тавьж, хэрэгжилтийг хангуулах чиглэлээр зөвлөмж, шаардлага өгөх;
16.3.2иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал, Засаг даргаас орон нутгийн өмчийн талаар гарах шийдвэрийг хууль тогтоомжид нийцүүлэх чиглэлд мэргэжил, арга зүйн дэмжлэг үзүүлэх, шийдвэрийн биелэлтийг хангуулах;
16.3.3аймаг, нийслэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын өмч шилжүүлэх, орон нутгийн өмчит хуулийн этгээд байгуулах, татан буулгах, өөрчлөн байгуулах болон бүтцийн өөрчлөлт хийх шийдвэрийг хэрэгжүүлэх ажлыг зохион байгуулж, тайлагнах;
16.3.4орон нутгийн өмчийн болон орон нутаг дахь төрийн өмчийн хөрөнгийн ашиглалт, хамгаалалтын байдалд хяналт тавих, төрийн хяналт шалгалтыг хэрэгжүүлж, илэрсэн зөрчлийг арилгуулах арга хэмжээ авах;
16.3.5орон нутгийн өмчийн оролцоотой компаниас бусад орон нутгийн өмчит хуулийн этгээдийн хөрөнгийн ашиглалт, хамгаалалтыг сайжруулах зорилгоор өмчийн төлөөлөгчийг түр томилон ажиллуулах, буруутай этгээдэд хариуцлага хүлээлгэх асуудлаар холбогдох байгууллагад санал хүргүүлэх;
16.3.6аймаг, нийслэлийн өмчийн төлөв байдлын тайлан, цаашид авах арга хэмжээний талаарх дүгнэлт, саналыг бэлтгэн аймаг, нийслэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлаар хэлэлцүүлэн баталгаажуулж, Төрийн өмчийн хороонд хүргүүлэх;
16.3.7энэ хуулийн 65.1-д заасан мэдээллийн нэгдсэн санд оруулах орон нутгийн өмчийн бүртгэл, мэдээллийн бүрдүүлэлт, хөтлөлтийг хариуцах;
16.3.8энэ хуулийн 15.3-т заасан асуудлаар дүгнэлт гаргах;
16.3.9орон нутгийн байгууллага, албан газрын эзэмшилд байгаа үл хөдлөх эд хөрөнгө, тээврийн хэрэгсэл, үйлдвэрлэлийн тоног төхөөрөмжийг түрээслэх, тээврийн хэрэгсэл, үйлдвэрлэлийн тоног төхөөрөмжийг ашиглах боломжгүйд тооцож, данс, бүртгэлээс хасах саналыг хянаж, зөвшөөрөл олгох;
16.3.10орон нутгийн өмчийн тооллогыг зохион байгуулах, нэгдсэн дүнг Төрийн өмчийн хороонд хүргүүлэх;
16.3.11орон нутгийн өмчийг удирдах эрх, орон нутгийн өмчид хохирол учруулсан асуудлаар холбогдох байгууллагатай хамтран ажиллах, шүүхэд нэхэмжлэл гаргах;
16.3.12төрийн болон орон нутгийн өмчийн тухай хууль тогтоомжийг сурталчлах, төрийн албан хаагчдыг бэлтгэхэд холбогдох байгууллагад мэргэжил, арга зүйн дэмжлэг үзүүлэх;
16.3.13хуульд заасан бусад.
16.4Орон нутгийн өмчийн газарт улсын ахлах байцаагч, улсын байцаагч ажиллана. Улсын байцаагчийн эрхийг өмчийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагын дарга олгоно.
16.5Шаардлагатай бол энэ хуулийн 16.3.1, 16.3.2, 16.3.4, 16.3.7, 16.3.11, 16.3.12-т заасан чиг үүрэг бүхий өмчийн асуудал хариуцсан ажилтныг сум, дүүрэгт ажиллуулж болно.
ДӨРӨВДҮГЭЭР БҮЛЭГ
ТӨРИЙН БОЛОН ОРОН НУТГИЙН ӨМЧИТ ХУУЛИЙН ЭТГЭЭД, ТҮҮНИЙ ЭД ХӨРӨНГИЙН ЭРХ
17 дугаар зүйлТөрийн болон орон нутгийн өмчит хуулийн этгээдийн ангилал
17.1Төрийн болон орон нутгийн өмчит хуулийн этгээдийг дараах байдлаар ангилна:
17.1.1төрийн байгууллага;
17.1.2албан газар;
17.1.3төрийн болон орон нутгийн өмчит компани.
17.2Энэ хуулийн 17.1.1, 17.1.2-т заасан хуулийн этгээд нь нийтийн эрх зүйн хуулийн этгээдэд хамаарах бөгөөд иргэний эрх зүйн чадвар нь хуульд заасны дагуу байгуулагдсанаар үүсэж, татан буугдсанаар дуусгавар болно.
17.3Энэ хуулийн 17.1.3-т заасан хуулийн этгээд нь нь хувийн эрх зүйн хуулийн этгээдэд хамаарах бөгөөд иргэний эрх зүйн чадвар нь улсын бүртгэлд бүртгүүлснээр үүсэж, хуульд заасан журмын дагуу татан буугдаж, улсын бүртгэлээс хасагдсанаар дуусгавар болно.
18 дугаар зүйлТөрийн болон орон нутгийн өмчит хуулийн этгээдийн эд хөрөнгийн эрх
18.1Төрийн болон орон нутгийн өмчит хуулийн этгээд нь өөрт олгогдсон хөрөнгийг хууль, дүрэмд заасны дагуу үр ашигтай удирдах, өмчийн бүртгэл, тооллого, дотоодын хяналтыг зохих журмын дагуу хэрэгжүүлж, хөрөнгийн талаарх мэдээллийн ил тод байдлыг хангах, тайлагнах, эзэмшлийн хөрөнгөнд учирсан хохирлыг барагдуулах асуудлаар холбогдох байгууллагатай хамтран ажиллах, шүүхэд нэхэмжлэл гаргах нийтлэг үүрэгтэй.
18.2Төрийн болон орон нутгийн өмчит хуулийн этгээд өөрт олгогдсон хөрөнгийг дараах шаардлагын дагуу эзэмшиж, ашиглана:
18.2.1хууль тогтоомжид заасны дагуу хөрөнгийн бүртгэл хөтлөх, хуульд заасан бол улсын бүртгэлд бүртгүүлэх, хөрөнгийн тооллого хийх, санхүү, өмчийн болон хуульд заасан бусад тайлан, статистик мэдээ гаргах, тайлагнах;
18.2.2хөрөнгийг зориулалтын дагуу ашиглах, арчлах, зохистой болон аюулгүйн нөөц бүрдүүлэх, эрсдэлээс хамгаалах, даатгуулах;
18.2.3илүүдэл, ашиглалтгүй хөрөнгийг түрээслэх, хөлслөх, бусад хэлбэрээр үр ашгийг дээшлүүлэх арга хэрэгслийг ашиглах;
18.2.4хууль зүйн арга, хэрэгслийг ашиглан өмчлөгч, эзэмшигчийн эрхээ хамгаалах;
18.2.5эд хариуцагчтай хөрөнгийн бүрэн хариуцлагын гэрээ байгуулах;
18.2.6дотоод хяналт, хяналт-шинжилгээ, үнэлгээг зохион байгуулах;
18.2.7хөрөнгийн үйлчилгээ, ашиглалтын найдвартай, аюулгүй байдлыг хангаж бусдад гэм хор учруулахаас урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ авах;
18.2.8тухайлсан хуульд заасан бусад.
18.3Төрийн болон орон нутгийн өмчит хуулийн этгээд нь хуульд заасны дагуу хөрөнгө олж авах, өөрт олгогдсон хөрөнгийг зориулалтын дагуу эзэмшиж, ашиглах болон энэ хуулийн 12.2.5, 12.2.8, 13.5.5, 14.2.2, 14.2.6, 15.2.4-т зааснаас бусад өөрийн эзэмшлийн үндсэн хөрөнгө болон эргэлтийн хөрөнгийг хуульд заасны дагуу бусдад ашиглуулах, шилжүүлэх болон ашиглах боломжгүйд тооцож, данс бүртгэлээс хасах шийдвэр гаргах эрхтэй.
18.4Төрөөс иргэдэд үзүүлэх нийгмийн үйлчилгээг сайжруулах, нийтэд тустай үйл ажиллагааг нэмэгдүүлэх зорилгоор төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр ашгийн төлөө бус санг үүсгэн байгуулж болно.
18.5Энэ хуулийн 18.4-т заасан сангийн үйл ажиллагаа, хөрөнгийн ашиглалт, зарцуулалтад Сангийн эрх зүйн байдлын тухай хуульд заасны дагуу хяналт тавина.
18.6Төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн мөнгөн хөрөнгийг удирдах журмыг Засгийн газар батална. Журмын төслийг санхүү, төсвийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага боловсруулах бөгөөд Монголбанкны саналыг авсан байна.
18.7Төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн зээл авах, үнэт цаас гаргахтай холбоотой харилцааг Төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн тухай хуулийн 18.1, 18.2-т заасны дагуу зохицуулна.
18.8Төрийн байгууллага нь өөрийн эрх мэдлийн хүрээнд хамаарах тодорхой хөрөнгийн удирдлагыг Монгол Улсын Засгийн газрын тухай хуулийн 19 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасны дагуу бусад этгээдэд шилжүүлж болно. Гэрээгээр шилжүүлэх чиг үүргийн жагсаалтыг Засгийн газар батална.
18.9Төрийн болон орон нутгийн өмчит хуулийн этгээд нь өөрийн эзэмшилд байгаа үл хөдлөх эд хөрөнгө болон хуульд зөвшөөрөл авахаар заасан хөрөнгийг эрх бүхий этгээдийн шийдвэр, зөвшөөрөлгүйгээр бусдад шилжүүлэх, ашиглуулах, данс, бүртгэлээс хасахыг хориглоно.
18.10Төсвийн тухай хуулийн 14.1-д заасан төсвийн ерөнхийлөн захирагч нь өөрийн эрхлэх салбар, хүрээний төрийн болон орон нутгийн өмчит хуулийн этгээдийн хөрөнгийн удирдлага, бүртгэл, тооллого, тайлагнах үйл ажиллагаанд мэргэжил, арга зүйн дэмжлэг үзүүлж, хуульд заасан хүрээнд хяналтыг хэрэгжүүлнэ.
18.11Төсвийн тухай хуулийн 17.1-д заасан төслийн нэгж, ашиглалтын өмнөх захиргаа нь энэ хуулийн 18.1, 18.2, 18.3-т заасан эрх, үүргийг төрийн байгууллага, албан газрын нэгэн адил хэрэгжүүлнэ.
18.12Төрийн болон орон нутгийн өмчит компани эд хөрөнгийн эрхээ холбогдох хуульд заасны дагуу бие даан хэрэгжүүлнэ.
18.13Төрийн өмчит компанийн төрийн өмчийн хувьцаа эзэмшигч нь Засгийн газар, орон нутгийн өмчит компанийн орон нутгийн өмчийн хувьцаа эзэмшигч нь аймаг, сум, нийслэл, дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал байна.
18.14Засгийн газар болон иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал хувьцаа эзэмшигчийн эрхээ өөрөө, эсхүл Төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн тухай хуульд заасны дагуу эрх бүхий этгээдийг томилж төлөөллийн журмаар хэрэгжүүлнэ.
18.15Хувьцаа эзэмшигч болон төлөөллийн журмаар хувьцаа эзэмшигчийн эрхийг хэрэгжүүлэгч этгээдийн эрх хэмжээг Төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн тухай хуулиар тогтооно.
19 дүгээр зүйлАлбан газар, түүний эд хөрөнгийн эрх
19.1Төрийн болон орон нутгийн чиг үүрэгт хамаарах нийтийн үйлчилгээ болон төрийн болон орон нутгийн хэрэгцээнд зориулсан үйлдвэрлэл, ажил, үйлчилгээг хувийн хэвшил, ашгийн төлөө бус хуулийн этгээдээр гүйцэтгүүлэх боломжгүй, эсхүл үр ашиггүй нөхцөлд албан газрыг байгуулна. Албан газрын үйл ажиллагаа нь ашгийн төлөө бус байна.
19.2Хуульд өөрөөр заагаагүй бол албан газрыг байгуулах, өөрчлөн байгуулах, татан буулгах болон түүний бүтэц, орон тооны дээд хязгаарыг тогтоох эрх хэмжээг дараах эрх бүхий этгээд хэрэгжүүлнэ:
19.2.1төрийн өмчит албан газрыг Засгийн газар;
19.2.2орон нутгийн өмчит албан газрыг аймаг, нийслэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал.
19.3Засгийн газрын гишүүн өөрийн эрхлэх асуудлын хүрээнд хамаарах төрийн өмчит албан газрын, аймаг, нийслэлийн Засаг дарга харьяа орон нутгийн өмчит албан газрын даргыг томилж, чөлөөлнө.
19.4Албан газрын дүрэмд эрхлэх үндсэн үйл ажиллагаа, хүрэх үр дүн, үйл ажиллагаа эрхлэх хугацаанаас гадна дараах нөхцөлийг тусгасан байна:
19.4.1жилийн төсвийг бэлтгэх суурь болон санхүүгийн төлөвлөгөөг жил бүр гаргах;
19.4.2орлого, зарлагыг санхүүгийн төлөвлөгөөтэй нийцсэн байдлаар төсвийн задаргаанд тусгаж байх;
19.4.3дотоод аудитын нэгж, эсхүл дотоод аудитортой байх эсэх, түүний ажиллах журам;
19.4.4өөрчлөн байгуулах, татан буулгах нөхцөл.
19.5Дараах албан газрыг байгуулах, өөрчлөх, татан буулгах, дүрмийг батлах болон бүтэц, зохион байгуулалт, хяналтыг тухайлсан хуулиар зохицуулна:
19.5.1Улсын Их Хуралд ажлаа шууд хариуцан тайлагнадаг болон Улсын Их Хурлаас байгуулдаг байгууллагын харьяанд ажиллах албан газар;
19.5.2боловсрол, шинжлэх ухаан, эрүүл мэндийн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулах албан газар;
19.5.3хуульд тусгайлан заасан бусад.
19.6Албан газрын дарга нь Төрийн албаны тухай хуулийн 22 дугаар зүйлд заасан нийтлэг шаардлага болон холбогдох хууль, албан газрын дүрэмд заасан тусгай шаардлагыг хангасан байна.
19.7Албан газар нь өөрийн үйл ажиллагааны орлогыг хууль, дүрэмд заасан чиг үүрэгтээ нийцүүлэн захиран зарцуулах эрхтэй бөгөөд хууль тогтоомж болон дүрэмд өөрөөр заагаагүй бол бүтээгдэхүүн, ажил, үйлчилгээнийхээ үнэ, тарифыг тогтоож болно.
19.8Албан газар нь энэ хуулийн 18.1, 18.2, 18.3-т заасан нийтлэг эрх, үүргийг хэрэгжүүлэхээс гадна Төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн тухай хуулийн 25 дугаар зүйлд заасны дагуу эрх бүхий байгууллагыг мэдээллээр хангах үүрэгтэй.
19.9Албан газар нь хуульд заасан чиг үүргийн дагуу гаргасан өмчийн тайлан мэдээ, бүртгэл, тооллогын дүнгээс гадна дараах мэдээллийг байгууллагын цахим хуудсанд нээлттэй байршуулах үүрэгтэй:
19.9.1албан газрын дүрэм, удирдлагын талаарх мэдээлэл;
19.9.2албан газрын үйл ажиллагааны төлөвлөгөө, төсөв, менежментийн төлөвлөгөө, түүний гүйцэтгэлийн тайлан;
19.9.3бүтээгдэхүүн, ажил, үйлчилгээний үнэ, тариф;
19.9.4албан газрын байгуулсан их хэмжээний болон сонирхлын зөрчилтэй гэрээ, хэлцлийн талаарх мэдээлэл;
19.9.5тухайн санхүүгийн жилд төлсөн албан татвар, төлбөр, хураамж;
19.9.6төсвөөс болон бусад эх үүсвэрээс авсан хөрөнгө, бусдад өгсөн дэмжлэг, хандив, тусламж;
19.9.7байгууллагын нууцад хамааруулсан мэдээллийн жагсаалт;
19.9.8дүрэмд заасан бусад.
19.10Албан газрын дүрэмд заасан бол байгууллагын сүүлийн таван жилийн хөндлөнгийн аудит хийлгэсэн санхүүгийн тайлан болон тухайн жил хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн хөрөнгө оруулалтын мэдээлэл, тэдгээрийн хэрэгжилтийн талаарх мэдээллийг ил тод байршуулна.
19.11Албан газрыг татан буулгахад энэ хууль, Иргэний хууль болон холбогдох бусад хуульд заасан үндэслэл, журмыг баримтална.
ТАВДУГААР БҮЛЭГ
ТӨРИЙН БОЛОН ОРОН НУТГИЙН ӨМЧИД ХӨРӨНГӨ ОЛЖ АВАХ
20 дугаар зүйлТөрийн өмчид хөрөнгө олж авах
20.1Төрийн өмчид дараах үндэслэлээр хөрөнгө олж авна:
20.1.1эрх бүхий байгууллагын баталсан төсөв, төлөвлөгөө, шийдвэрийн дагуу худалдан авсан;
20.1.2төрийн өмчийн хөрөнгийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулж, үр шим, ашиг олсны үр дүнд бий болсон, эсхүл хөрөнгө зарцуулсны үр дүнд шинээр бий болгосон хөрөнгө;
20.1.3төрийн үйлчилгээ, үйл ажиллагааны орлогоор бий болсон хөрөнгө;
20.1.4шүүхийн болон шүүхийн бус журмаар шаардах эрх, авлага, хохирлын нөхөн төлбөрт тооцон авсан, даатгалын нөхөн олговорт авсан хөрөнгө;
20.1.5хуульд заасны дагуу хандив, тусламж, бэлэглэл, өвлөх, эрх залгамжлах журмаар олж авсан хөрөнгө;
20.1.6эзэнгүй болон дарагдмал эд хөрөнгө;
20.1.7зээлээр авсан хөрөнгө;
20.1.8арилжиж авсан хөрөнгө;
20.1.9төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн гэрээний дагуу шинээр бий болсон эд хөрөнгө;
20.1.10орон нутгийн өмчөөс төрийн өмчид шилжүүлсэн хөрөнгө;
20.1.11эргүүлэн авсан, сольж авсан газар;
20.1.12хууль, Монгол Улсын олон улсын гэрээнд заасан үндэслэл, журмын дагуу шилжүүлэн авсан, дайчлан авсан, хураасан буюу улсын орлого болгосон хөрөнгө;
20.1.13хуульд заасан бусад.
20.2Төсвийн хөрөнгө оруулалтаар бий болсон хөрөнгө нь төрийн болон орон нутгийн өмч байна. Зээл, хандив, дэмжлэг, тусламжаар бий болсон эд хөрөнгө үүнд нэгэн адил хамаарна
20.3Улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар бий болсон хөрөнгийн эзэмших этгээдийг Төрийн өмчийн хороо, орон нутгийн төсвийн хөрөнгө оруулалтаар бий болсон хөрөнгийн эзэмших этгээдийг аймаг, нийслэлийн Засаг дарга тогтооно.
20.4Дарагдмал эд зүйл болох түүх, соёлын хөдлөх дурсгалт зүйлийг соёлын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны төв байгууллагын саналыг үндэслэн Иргэний хуулийн 118.3-т заасны дагуу төрийн өмчлөлд шилжүүлэн авна.
20.5Бусад этгээдтэй хамтарч хөрөнгө оруулсан бол тухайн оруулсан хувь хөрөнгийн хэмжээгээр төрийн болон орон нутгийн өмчид хамааруулна.
20.6Энэ хуулийн 20.1.9, 20.1.11, 20.1.12-т заасан журмаар төрийн болон орон нутгийн өмчид хөрөнгө олж авах нөхцөл, журмыг тухайлсан хуулиар зохицуулна.
21 дүгээр зүйлОрон нутгийн өмчид хөрөнгө олж авах
21.1Орон нутгийн өмчид энэ хуулийн 20.1.3, 20.1.5, 20.1.6, 20.1.7, 20.1.8, 20.1.9, 20.1.11, 20.1.12-т зааснаас гадна дараах үндэслэлээр хөрөнгө олж авна:
21.1.1төрийн өмчөөс орон нутгийн өмчид шилжүүлсэн хөрөнгө;
21.1.2орон нутгийн өмчийн хөрөнгийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулж, үр шим, ашиг олсны үр дүнд бий болсон хөрөнгө;
21.1.3орон нутгийн үйлчилгээ, үйл ажиллагааны орлогоор бий болсон хөрөнгө;
21.1.4улсын болон орон нутгийн төсвийн хөрөнгө оруулалтаар орон нутгийн өмчид зориулж бэлтгэсэн хөрөнгө.
21.1.5хуульд заасан бусад.
22Хандив, тусламж, бэлэглэл, өв, эрх залгамжлалын журмаар хөрөнгө олж авах
22.1Төрийн болон орон нутгийн өмчит хуулийн этгээд нь Төсвийн тухай хууль, Иргэний хуульд заасны дагуу хандив, тусламж, бэлэглэл болон өв залгамжлалын журмаар хөрөнгө олж авч болно.
22.2Төрийн өмчит хуулийн этгээд нь бэлэг, хандив, буцалтгүй тусламжаар хүлээн авсан хөрөнгийг үнэлгээ тогтоож, данс бүртгэлд тусгах үүрэгтэй
22.3Хуульд өөрөөр заагаагүй бол Монгол Улсад бэлэглэсэн, хандивласан, буцалтгүй тусламжаар олгосон хөрөнгийг үнэлэх, зориулалт, ашиглалтын нөхцөлийг харгалзан эзэмших этгээдийг Төрийн өмчийн хороо тогтооно.
22.4Энэ хуулийн 22.3-т заасны дагуу хандив, тусламж, бэлэглэл, өвийн журмаар авсан хөрөнгө нь орон нутагт зориулсан бол уг хөрөнгийг орон нутгийн өмчид шилжүүлнэ.
22.5Монгол Улс, төрийн болон орон нутгийн өмчит хуулийн этгээд нь хэрэгцээ шаардлагагүй, илүү зардал гарах, эсхүл үүрэг хүлээх нөхцөлтэй хөрөнгийг бэлэг, хандив, өвийн журмаар хүлээн авахаас татгалзах эрхтэй.
23 дугаар зүйлХураан авах журмаар хөрөнгө олж авах
23.1Хураан авсан хөрөнгийг төрийн болон орон нутгийн өмчид шилжүүлэх тухай эрх бүхий этгээдийн шийдвэрийг үндэслэн Төрийн өмчийн хороо, эсхүл Орон нутгийн өмчийн газар хүлээн авч, зориулалт, ашиглалтын нөхцөлийг харгалзан эзэмших этгээдийг тогтооно
23.2Эрх бүхий этгээдийн шийдвэрт хураан авсан хөрөнгийг тодорхой нэг хуулийн этгээдэд шилжүүлэхээр заасан бол хөрөнгийг тухайн этгээдийн эзэмшилд шилжүүлнэ.
23.3Хураан авсан мөнгөн хөрөнгийг улсын орлого болгож улсын төсвийн дансанд оруулна.
23.4Хураан авсан түүх, соёлын хөдлөх дурсгалт зүйлийг төрийн өмчид шилжүүлэх бөгөөд соёлын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагын саналын дагуу эзэмших этгээдийг тогтооно.
23.5Хураан авсан хөрөнгө нь хэрэгцээ, шаардлага хангахгүй, хуулиар хориглосон, аюултай эд зүйл бол хүлээн авахаас татгалзаж болно.
23.6Хураан авсан эд зүйлийн үнэлгээ нь бодит байдалтай нийцэхгүй бол үнэлгээг шинээр тогтооно. Шинээр тогтоосон үнэлгээгээр хөрөнгийг бүртгэж, үнэлгээний хувийг тухайн өмчийг хураан авах шийдвэр гаргасан этгээдэд хүргүүлнэ.
23.7Төрийн өмчийн хороо, эсхүл Орон нутгийн өмчийн газар нь энэ хуулийн 23.5-д заасны дагуу гаргасан хөрөнгийг хүлээн авахаас татгалзах шийдвэрийг тухайн хөрөнгийг хураан авах шийдвэр гаргасан этгээдэд даруй мэдэгдэнэ.
23.8Хохирлын нөхөн төлбөрт хураан авсан хөрөнгийн үнэлгээг энэ хуулийн 23.6-д заасны дагуу шинээр тогтоосны улмаас үнийн зөрүү үүссэн, эсхүл хөрөнгийг энэ хуулийн 23.5-д заасан үндэслэлээр хүлээн авахаас татгалзсан бол Төрийн өмчийн хороо, эсхүл Орон нутгийн өмчийн газар хохирлыг нөхөн төлүүлэх чиглэлээр холбогдох арга хэмжээг хэрэгжүүлнэ.
24 дүгээр зүйлХөрөнгийг өмчлөх эрх дуусгавар болох
24.1Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгийн өмчлөх эрх нь Иргэний хууль болон энэ хуульд заасан үндэслэлээр дуусгавар болно.
ЗУРГААДУГААР БҮЛЭГ
ТӨРИЙН БОЛОН ОРОН НУТГИЙН ӨМЧИЙН БҮРТГЭЛ, ТООЛЛОГО
25 дугаар зүйлТөрийн болон орон нутгийн өмчийн бүртгэл
25.1Төрийн болон орон нутгийн өмчийн бүртгэлийг дараах ангиллын дагуу цаасан болон цахим хэлбэрээр хөтөлнө:
25.1.1төрийн өмчийн бүртгэл;
25.1.2орон нутгийн өмчийн бүртгэл.
25.2Төрийн болон орон нутгийн өмчийн бүртгэл нь дараах мэдээллийг агуулсан байна:
25.2.1хөрөнгийн зориулалт, бусад хөрөнгөөс ялгаж тодорхойлох мэдээлэл;
25.2.2тухайн хөрөнгийн удирдлага, хадгалалт, хамгаалалтыг хариуцах эрх бүхий этгээдийн мэдээлэл;
25.2.3төрийн болон орон нутгийн өмчийн эд хөрөнгийн эзэмших, ашиглах, түүнтэй холбоотой бусад эрх үүссэн, нэмэгдсэн, өөрчлөгдсөн, дуусгавар болсонтой холбогдох мэдээлэл;
25.2.4хяналтын багцыг эзэмшиж байгаа төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн хөгжлийн богино, дунд, урт хугацааны бизнес, стратеги төлөвлөлт;
25.2.5хөрөнгийн ашиглалтын нөхцөл, хүчин чадал болон засвар, үйлчилгээний талаарх мэдээлэл.
25.3Хуульд заасан бол хөрөнгийг улсын бүртгэлд бүртгүүлж, өмчлөх эрхийг баталгаажуулна.
26 дугаар зүйлТөрийн өмчийн бүртгэл
26.1Бүртгэлийн асуудлыг тухайлсан хуулиар зохицуулснаас бусад төрийн өмчийн бүртгэлийг дараах байдлаар төрөлжүүлэн хөтөлнө:
26.1.1төрийн өмчит хуулийн этгээд, тэдгээрийн өмч, хөрөнгө;
26.1.2төрийн байгууллага, албан газрын үл хөдлөх эд хөрөнгө;
26.1.3төрийн өмчит компани дахь төрийн эзэмшлийн хувьцаа;
26.1.4төрийн өмчид хамаарах соёлын биет өв;
26.1.5төрийн өмчид хамаарах оюуны өмч;
26.1.6итгэмжлэл, бусад удирдлагын гэрээгээр шилжүүлсэн төрийн тусгайлсан өмчийн хөрөнгө.
26.1.7бусад өмч, хөрөнгө, эрх.
26.2Хуулиар тухайлан зохицуулсан төрийн нийтийн болон тусгайлсан өмчийн бүртгэлийг тухайн хуульд заасны дагуу хөтөлнө.
26.3Хуульд тухайлан заасан бол төрийн нийтийн өмчийн төрлөөр дагнасан бүртгэл хөтлөх журмыг холбогдох эрх бүхий этгээд батална.
27 дугаар зүйлОрон нутгийн өмчийн бүртгэл
27.1Бүртгэлийн асуудлыг тухайлсан хуулиар зохицуулснаас бусад орон нутгийн өмчийн бүртгэлийг дараах байдлаар төрөлжүүлэн хөтөлнө:
27.1.1орон нутгийн өмчит хуулийн этгээд, тэдгээрийн өмч, хөрөнгө;
27.1.2орон нутгийн байгууллага, албан газрын үл хөдлөх эд хөрөнгө;
27.1.3орон нутгийн өмчит компани дахь орон нутгийн эзэмшлийн хувьцаа;
27.1.4орон нутгийн өмчид хамаарах оюуны өмч;
27.1.5итгэмжлэл, бусад удирдлагын гэрээгээр шилжүүлсэн орон нутгийн өмчийн хөрөнгө;
27.1.6орон нутгийн нийтийн өмчид хамаарах хөрөнгө;
27.1.7бусад өмч, хөрөнгө, эрх;
27.2Орон нутгийн нөөцийн бараа, материал, материаллаг зүйлийн бүртгэлийг эрх бүхий байгууллага хуульд заасны дагуу хөтөлж, удирдана.
28 дугаар зүйлҮл хөдлөх эд хөрөнгийн бүртгэл